کجدار و مریض یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل کجدار و مریض

اصطلاح اصیل فارسی که شکل درست املایی آن «کج‌دار و مریز» است، از دو فعل امر و نهی تشکیل شده و به معنای پیمانه را کج نگه‌داشتن و در عین حال مانع از ریزش مایع درون آن شدن است. این عبارت کنایه از اوج ظرافت، مهارت و احتیاط در مواجهه با شرایط سخت، بحرانی یا ناپایدار است که شخص ناچار است برای جلوگیری از فروپاشی اوضاع، دست‌به‌عصا و با مدارا حرکت کند.

بسیاری از افراد به اشتباه آن را به صورت «کجدار و مریض» می‌نویسند که تصوری نادرست از پیوند آن با بیماری ایجاد می‌کند؛ در حالی که ریشه شعر منسوب به خیام تایید می‌کند که منظور از «مریز»، عدم ریزش آب است. این مفهوم در دنیای امروز نماد بارز مدیریت بحران شکننده و رفتارهای سیاست‌مدارانه محتاطانه به شمار می‌رود.