یعنی چه
این کلمه در زبان عربی به موشهای دشت، موشهای نر بزرگ و جویدگانی که از موشهای خانگی معمولی جثه بزرگتری دارند اشاره میکند که در متون متقدم فارسی نیز به عنوان موش دشتی یا کلاکموش شناخته میشود.
تلفظ
این واژه با اَلف و لام تعریف آغاز شده و حرف جیم دارای کسره، راء ساکن، و ذال همراه با الف و نون نشانه جمع است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این کلمه ۷ حرفی به عنوان پاسخ معادل موشهای بزرگ یا موشهای دشت عربی کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای موشهای کوچک از واژه Mouse/Mice و برای موشهای بزرگ صحرایی و شهری از واژه Rat/Rats استفاده میشود که معادل دقیق الجرذان است.
به عربی
خود واژه «الجرذان» اصالتاً عربی و صیغه جمع است؛ در این زبان برای اشاره عمومی به موشها از کلمه فئران نیز استفاده میشود.
به فارسی
برگردان دقیق این واژه به زبان فارسی موشهای دشت یا موشهای بزرگ است. برخی لغویان متقدم معتقدند خود واژه «جُرَذ» ممکن است معرب یا عربیشده واژه «گرزه» (در عبارت گرزهموش فارسی) باشد.
در قرآن
خود واژه «الجرذان» در متن صریح قرآن وجود ندارد. با این حال، مفسران بزرگی مانند ابنکثیر در تفسیر آیه ۱۶ سوره سبأ («فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرَمِ»)، واژه «العرم» را به موش بزرگی (الجرذ) تعبیر کردهاند که با سوراخ کردن و تخریب سد مأرب باعث ایجاد سیل و نابودی تمدن سبأ شد.
نماد چیست
در فرهنگ عامه و ادبیات، این موجودات به دلیل داستان تاریخی تخریب سد مأرب نماد ویرانی مخفیانه هستند. همچنین در جوامع مدرن، مفهوم «مسابقه موشها» (Rat Race) از همین واژه گرفته شده که نمادی از زندگی فرسایشی و رقابت بیهوده شهری است.
جمعبندی و توضیح کامل الجرذان
واژه «الجرذان» یک اسم جمع اصالتاً عربی از ریشه «ج ر ذ» است که به معنای موشهای بزرگ، موشهای صحرایی یا موشهای دشت کاربرد دارد. این کلمه وارد فرهنگهای لغت فارسی نیز شده و در برابر موشهای کوچک خانگی (الفئرة) قرار میگیرد. در برخی منابع ریشهشناسی اشاره شده که مفرد این کلمه یعنی «جُرَذ» احتمالاً شکل عربیشده واژه فارسی «گرزه» یا همان گرزهموش است.
اگرچه این کلمه به صورت مستقیم در آیات قرآن کریم ذکر نشده است، اما در بخش تفاسیر قرآنی نقش مهمی دارد؛ چرا که مفسران خرابی سد تاریخی مأرب و سیل عرم را به جویدن و رسوخ این نوع موشهای بزرگ در دیواره سد نسبت دادهاند. به همین دلیل، در فرهنگ و ادبیات شرقی این واژه نمادی از خرابی پنهان، فساد، بیماری و آلودگی به شمار میرود.