یعنی چه
این اصطلاح در ادبیات حقوقی و سیاسی به کسی اطلاق میشود که مأموریت یا دستوری (بهویژه خدمت سربازی اجباری یا شرکت در جنگ) را به دلیل ناهمخوانی با ارزشهای انسانی و وجدانی خود رد میکند. این اقدام ریشه در آزادی اندیشه و مذهب دارد.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت [mo-khā-le-fe vej-dā-nī] است که از دو واژه عربیتبار در زبان فارسی تشکیل شده است.
در جدول
پاسخ دقیق در جدول برای این مفهوم «مخالف وجدانی» (۱۱ حرف) یا «معترض وجدانی» است.
به انگلیسی
در اصطلاحات بینالمللی و حقوق بشر به اختصار به این افراد CO گفته میشود.
به عربی
در زبان عربی از واژه «ضمير» به عنوان معادل وجدان اخلاقی برای این اصطلاح استفاده میشود.
به فارسی
این عبارت خود یک گرتهبرداری و وامواژه ترجمهای از حقوق غربی است. در زبان فارسی اصیل میتوان آن را به مفاهیمی چون «سرپیچی اخلاقی»، «مقاومت درونی» یا «امتناع عقیدتی» تعبیر کرد.
در قرآن
ترکیب «مخالف وجدانی» و حتی واژه «وجدان» با ساختار مدرن در قرآن وجود ندارد. با این حال، قرآن در آیه ۲ سوره قیامت به «نفس لوّامه» (نفس سرزنشگر) اشاره میکند که همان دادگاه درونی و وجدان اخلاقی انسان است.
نماد چیست
در جنبشهای بینالمللی ضد جنگ، نماد «تفنگ شکسته» نشاندهنده امتناع از دست زدن به سلاح و مقاومت اخلاقی است. همچنین «گل میخک سفید» در برخی فرهنگها نماد صلحطلبی و مخالفت وجدانی به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل مخالف وجدانی
«مخالف وجدانی» یک اصطلاح حقوقی، فلسفی و سیاسی است و به کسی گفته میشود که به دلیل باورهای عمیق قلبی، مذهبی، انسانی یا اخلاقی، از اجرای فرامین رسمی خاصی که با قطبنمای درونیاش در تضاد است (مانند شرکت در جنگ یا حمل سلاح)، خودداری میکند. این مفهوم بر اساس ماده ۱۸ اعلامیه جهانی حقوق بشر، یکی از مصادیق بارز آزادی اندیشه و مذهب تلقی میشود.
این عبارت در واقع یک وامواژهٔ ترجمهای از اصطلاح غربی Conscientious Objector است که در دهههای اخیر به ادبیات حقوقی ایران راه یافته است. در نظامهای حقوقی پیشرفته، برای این افراد به جای خدمت نظامی، خدمات بدلی و عامالمنفعه مدنی مانند کار در بیمارستانها در نظر گرفته میشود.
اگرچه این ترکیب حقوقی در متون کهن یا قرآن به طور مستقیم سابقه ندارد، اما بازگشت به ندای درونی و سرزنش خود در برابر امر غیراخلاقی، اشتراک معنایی نزدیکی با مفهوم قرآنی «نفس لوّامه» دارد و در جامعهشناسی نماد مقاومت اخلاقی فرد در برابر قانونِ خشن به شمار میرود.