یعنی چه
سمطیه (یا سمیطیه) نام یکی از فرقههای مذهبی است که پس از شهادت امام جعفر صادق (ع) شکل گرفت. پیروان این فرقه با امامت امام موسی کاظم (ع) مخالفت کرده و معتقد بودند که مقام امامت به فرزند دیگر امام صادق یعنی محمد بن جعفر (معروف به دیباج) و نوادگان او میرسد.
تلفظ
این واژه در متون ملل و نحل تاریخی معمولاً به صورت سَمْطِیَّه یا سُمَیْطِیَّه تلفظ میشود که منسوب به رئیس این فرقه، یحیی بن ابیالسمیط (یا شمیط) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه سمطیه به عنوان پاسخ برای پرسشهایی نظیر «فرقهای از شیعه پیرو محمد بن جعفر» یا «نام دیگر فرقه سمیطیه» به کار میرود و دقیقاً ۵ حرف دارد.
به انگلیسی
در متون دینپژوهی، تاریخ ادیان و مقالات انگلیسیزبان، این اصطلاح تخصصی به صورت بازنویسی آوایی یا نویسهگردانی (Transliteration) به شکل Samtiyya یا Sumaytiyya نوشته میشود.
به عربی
در کتب تاریخی و ملل و نحل عربی قدیمی مانند کتب نوبختی یا اشعری، این فرقه با نام السَّمْطِيَّة یا السُّمَيْطِيَّة ذکر شده است.
به فارسی
در زبان فارسی و کتب کلامی، این واژه بیشتر به عنوان یک اسم خاص برای اشاره به این گروه مذهبی به کار میرود و معادل لغوی مستقلی در فارسی اصیل ندارد، هرچند ریشه عربی آن با کلماتی مثل سماط و مسمط همخانواده است.
در قرآن
واژه سمطیه و مشتقات مستقیم آن در قرآن کریم ذکر نشدهاند؛ چرا که این کلمه اصطلاحی تاریخی و مذهبی است که سالها پس از نزول قرآن و در فضای سیاسی-اعتقادی قرن دوم هجری پدید آمده است.
نماد چیست
این واژه نماد ظاهری یا تصویر خاصی ندارد و در تاریخ مذاهب، صرفاً به عنوان نمادی از جریانات فکری و انشعابات کلامی مقطعی و زودگذر در تاریخ تشیع شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل سمطیه
واژه «سمطیه» (که به صورت سمیطیه یا شمیطیه نیز در منابع ثبت شده) اصطلاحی تخصصی در تاریخ ادیان و مذاهب اسلامی است. این نام به یکی از فرقههای منشعب شده از شیعه اشاره دارد که پس از شهادت امام جعفر صادق (ع) پدید آمد. پیروان این جریان، برخلاف اکثریت شیعه که به امامت امام موسی کاظم (ع) معتقد بودند، راه خود را جدا کرده و امامت را حق فرزند دیگر امام صادق (ع) یعنی محمد بن جعفر (معروف به دیباج) و نسل او میدانستند.
از نظر ریشهشناسی، وجه تسمیه این فرقه به رهبر و پیشوای آنها یعنی «یحیی بن ابیالسمیط» بازمیگردد. اگرچه واژه سمط در زبان عربی در اصل به معنای رشته، بند یا گردنبند مروارید است و کاربردهای لغوی دیگری نیز دارد، اما در اینجا کاربرد واژه کاملاً جنبه مذهبی و فرقه شناختی دارد. این فرقه مانند بسیاری از انشعابهای مشابه، دوام چندانی در تاریخ نداشت و پس از مدتی از میان رفت.
در مجموع، سمطیه کلمهای ۵ حرفی است که امروزه بیشتر در سوالات تاریخی، مذهبی و جدولهای کلمات متقاطع به چشم میخورد و شناخت آن به درک بهتر تحولات فکری و سیاسی جهان اسلام در قرن دوم هجری کمک میکند.