یعنی چه
در اصطلاح قرآنی و دینی، استدراج به این معناست که خداوند به افراد گناهکار و تکذیبکننده، نعمت و مهلت فراوان میدهد. این امر سبب میشود آنها غرق در خوشی و غفلت شوند، دست از توبه بردارند و گامبهگام، بدون آنکه خودشان بدانند، به عقوبت و سقوط نهایی نزدیک شوند.
تلفظ
واژهای عربی از باب استفعال است که تلفظ صحیح آن با کسرهٔ همزه و تاء (اِستِدراج) انجام میشود.
در جدول
پاسخ مد نظر در جدول برای این عبارت دقیقاً ۱۷ حرف دارد.
به انگلیسی
در متون تخصصی انگلیسی، این مفهوم را بیشتر با عباراتی که نشاندهنده فریب یا مجازات تدریجی الهی است معادلسازی میکنند.
به عربی
در زبان عربی این واژه به صورت مصدر باب استفعال و اصطلاحی قرآنی به کار میرود.
به فارسی
معادلهای فارسی یا مفاهیم همراستای آن شامل پلهپله فرود آوردن، مهلت دادن فریبنده، و مکر یا تدبیر پنهانی الهی است.
در قرآن
این مفهوم دقیقاً دو بار در قرآن با عبارت «سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ» آمده است که به معنای پیشبردن گامبهگام آنان به سوی عقوبت از جایی است که خودشان نمیدانند.
نماد چیست
در ادبیات عرفانی و دینی، استدراج نماد چراغ سبز ظاهری برای سقوط باطنی است؛ نردبانی که فرد تصور میکند با آن بالا میرود اما هر پله او را به پرتگاه نابودی نزدیکتر میکند.
جمعبندی و توضیح کامل حوزه معنایی استدراج
حوزه معنایی استدراج منظومهای از مفاهیم دینی و قرآنی را در بر میگیرد که حول محور غفلتزدگی انسان در عین برخورداری از مواهب مادی میچرخد. در این شبکه معنایی، مفاهیمی چون امهال (مهلت دادن)، املاء، مکر الهی و افزایش تدریجی طغیان قرار دارند که همگی نشاندهنده سقوط مرحلهبهمرحله انسانِ سرکش است.
بر خلاف پدیدههایی مانند ابتلاء یا تنبیههای فوری که جنبه بیدارکننده و متنبهکننده دارند، استدراج به عنوان مکر پنهان الهی شناخته میشود؛ زیرا با تزیین ظاهری شرایط و سرازیر شدن نعمتها، فرصت توبه و بازگشت را از فرد سلب کرده و او را بیخبر به سوی عذاب نهایی سوق میدهد.