معنی
در اصطلاح اسلامی، فتوا به معنی نظر، رأی یا حکم فقهی غیرالزامی است که توسط یک عالم دینی، فقیه یا مجتهد جامعالشرایط در پاسخ به پرسشهای شرعی مقلدان صادر میشود.
یعنی چه
واژه فتوا در لغت به معنای پاسخ دادن به اشکالات یا روشن کردن و تبیین حکمِ مسائلِ مبهم و پیچیده است تا تکالیف دینی افراد مشخص شود.
مترادف
واژههایی مانند حکم شرعی، رأی فقهی و فرمان دینی نزدیکترین مترادفهای این کلمه هستند. همچنین در زبان پارسی میانه واژه «وچر» معادل آن به شمار میرود.
هم خانواده
کلمات همخانواده فتوا همگی از ریشه سه حرفی عربی «ف ت ی» گرفته شدهاند و شامل مفتی (فتوا دهنده)، استفتاء (درخواست فتوا) و افتاء (فتوا دادن) میشوند.
ریشه
این واژه عربی از ریشه «ف ت ی» (فَتیٰ) است که در لغت به معنی جوانی، شادابی و نو شدن است؛ چرا که مفتی با پاسخ خود، مسئله را تازه و روشن میکند و ابهام آن را میزداید.
تلفظ
این کلمه در زبان فارسی به صورت «فَتوا» (fatwā) با فتح حرف اول و سکون حرف دوم تلفظ میشود. در زبان عربی نیز به صورت «فَتْوَىٰ» نوشته و خوانده میشود.
در جدول
در جدول کلمات متقاطع، واژه «فتوا» یک پاسخ دقیق ۴ حرفی برای راهنماهایی مانند «حکم شرعی»، «نظر فقهی» یا «فرمان دینی» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی، خود کلمه به صورت وامواژه عینا به شکل "Fatwa" استفاده میشود و عباراتی مانند "religious decree" یا "Islamic ruling" نیز معادلهای دقیق آن هستند.
به عربی
واژه فتوا اصالتاً عربی است و در این زبان به صورت «فَتْوَىٰ» نگاشته میشود و شکل جمع تکسیر آن «فَتاوَىٰ» یا «فَتاوی» است.
به فارسی
معادل اصیل این کلمه در پارسی میانه (پهلوی) واژه «وَچَر» است و در فارسی امروز میتوان از ترکیبهای رسایی چون «فرمان دینی» یا «رأی فقهی» به عنوان جایگزین استفاده کرد.
جمعبندی و توضیح کامل فتوا
فتوا در ساختار فقه اسلامی به معنای تبیین و استخراج احکام شرعی از منابع دینی توسط مجتهد جامعالشرایط است. این نظر فقهی برخلاف حکم قضایی (قضا)، ماهیتی غیرالزامی دارد و مقلدان به خواست و تشخیص خود از آن پیروی میکنند.
ریشه لغوی این کلمه به معنای شادابی و نو شدن است که نشان میدهد فتوا ابهامات یک مسئله را برطرف کرده و پویایی را به جامعه دینی بازمیگرداند. این واژه و مشتقات فعلی آن نظیر «یستفتونک» بارها در قرآن کریم برای بیان درخواست پاسخهای شرعی از پیامبر اسلام آمده است.