معنی
اجل در زبان فارسی به معنای زمان مقرر و قطعی برای پایان یافتن عمر یک موجود زنده یا سررسید و انتهای مدت حیات یک پدیده است. در مفهوم گستردهتر، به معنای مدت معین، موعد و پایان یک مهلت نیز به کار میرود.
یعنی چه
این واژه به معنای فرارسیدن انتهای فرصت زندگی یا زمان مقدر وقوع یک امر است. وقتی گفته میشود اجل کسی فرا رسیده، یعنی مهلت زندگی او در دنیا به پایان رسیده و زمان مرگ او سر آمده است.
مترادف
کلماتی مانند مرگ، موت، وفات و درگذشت در معنای پایان زندگی، و کلماتی چون مهلت، موعد و سررسید در معنای زمانیِ آن مترادف محسوب میشوند.
متضاد
در تقابل معنایی با مفهوم مرگ و پایان، واژههایی نظیر حیات، بقا و زندگی به عنوان متضادهای رایج این کلمه شناخته میشوند.
هم خانواده
واژههای آجال (به عنوان جمع اجل)، مؤجل (به معنی مهلتدار)، تأجیل (به معنی به تأخیر انداختن) و آجل (به معنی آینده و مؤخر) از همخانوادههای این کلمه بر پایه ریشه اصلی هستند.
ریشه
این کلمه ریشه در زبان عربی و حروف اصلی (أ-ج-ل) دارد. اصل معنای آن تعیین زمان یا مهلت دادن برای وقوع یا پایان یافتن چیزی است که در طول زمان دستخوش گسترش معنایی شده و به پایان عمر و مرگ اطلاق گردیده است.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی همچون «پایان عمر»، «مهلت و سررسید» یا «زمان مرگ»، کلمه سه حرفی «اجل» مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی با توجه به سیاق متن، برای معنای مرگ از واژه Death و برای مفاهیم زمانی و سررسید از Appointed time یا Deadline استفاده میشود. همچنین در زبان ترکی استانبولی دقیقاً همین واژه به صورت Ecel به کار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل اجل
واژه «اجل» یکی از مفاهیم کلیدی و پرکاربرد در فرهنگ، ادبیات و متون دینی فارسی و عربی است. این کلمه در اصل به معنای مهلت، سررسید و زمان معین برای وقوع یک امر است، اما در اصطلاح عامه و ادبیات بیشتر به عنوان سرآمد زمانِ زندگی و لحظه قطعی مرگ انسان شناخته میشود. در متون کهن و اشعار فارسی، اجل به عنوان نمادی از تقدیر حتمی و گریزناپذیر الهی به تصویر کشیده شده است که فانی بودن دنیا را به انسان یادآوری میکند.
در فرهنگ قرآنی، این واژه ۵۶ بار تکرار شده و بازتابدهنده نظاممندی جهان است. بر اساس این آموزهها، انسان دارای دو نوع سرآمد زمان است؛ یکی «اجل معلق» که مشروط به رفتارهای فردی و محیطی است و با کارهای نیکی چون صدقه و صله رحم تغییر میکند، و دیگری «اجل مسمی» که زمان قطعی، حتمی و تغییرناپذیر پایان عمر است و تنها در علم الهی قرار دارد.