معنی
دگم در اصطلاح به عقیده، اصل یا باوری گفته میشود که از نظر فرد یا گروهی قطعی و غیرقابل نقد و بررسی است. در رفتارشناسی، به فردی دگم میگویند که بدون ارائه دلیل و منطق، بر روی نظرات خود پافشاری میکند.
یعنی چه
عبارت «فلانی دگم است» در گفتگوهای روزمره یعنی آن شخص ذهنی بسته دارد، حرف هیچکس را نمیپذیرد و فکر میکند فقط خودش درست میگوید. این کلمه بار معنایی منفی دارد و نشاندهنده تفکر غیرانتقادی است.
مترادف
واژههایی مانند جزماندیش و متعصب دقیقترین هممعنیهای دگم در زبان فارسی هستند که به ایستایی فکری اشاره دارند.
متضاد
کلماتی که نشاندهنده پذیرا بودن ذهن، داشتن تفکر انتقادی و توانایی تغییر نظر بر اساس شواهد هستند، متضاد دگم محسوب میشوند.
ریشه
این واژه از طریق زبان فرانسوی وارد فارسی شده است. ریشه اصلی آن به کلمه یونانی Dogma (δόγμα) به معنی رأی، نظر و باور بازمیگردد که خود از فعل dokein به معنی «به نظر آمدن» مشتق شده است.
تلفظ
این کلمه در زبان فارسی به صورت دُگْم (با ضمه روی دال و سکون گاف و میم) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنمای «جزماندیش» یا «باور قطعی»، کلمه ۳ حرفی «دگم» به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه Dogma به معنای اصل و آیین فکری است و صفت Dogmatic برای توصیف افراد یا رفتارهای متعصبانه استفاده میشود.
به فارسی
با اینکه خود کلمه دگم در فارسی بسیار رایج است، معادلهای اصیل فارسی آن شامل واژههایی چون «جزمافکار»، «سختباور» و «خشکفکر» هستند.
جمعبندی و توضیح کامل دگم
واژه «دگم» در اصل یک اصطلاح فلسفی و دینی وارداتی از زبانهای اروپایی است که در زبان مبدأ به عنوان اسم و به معنی «اصل عقیدتی یا آیین غیرقابل تغییر» به کار میرود. با این حال، پس از ورود به زبان فارسی، این کلمه تغییر نقش داده و امروزه بیشتر به عنوان یک صفت منفی برای توصیف افرادی استفاده میشود که در افکار خود دچار تعصب شدید، خشکمغزی و انعطافناپذیری هستند.
شخص دگم کسی است که بدون داشتن مدارک منطقی یا شواهد علمی، بر باورهای خود پافشاری میکند و هیچگونه نقد، استدلال یا دیدگاه جدیدی را نمیپذیرد. این مفهوم در روانشناسی و جامعهشناسی به عنوان مانعی برای رشد فکری و پیشرفت اجتماعی شناخته میشود و در مقابل تفکر انتقادی و روشنفکری قرار دارد.