یعنی چه
«ابن تعاویذی» یک اسم خاص تاریخی است. این ترکیب از دو واژه «ابن» (فرزند) و «تعاویذی» (منسوب به تعاویذ/حرزها) ساخته شده و اشاره به ابوالفتح محمد بن عبیدالله، شاعر و نویسنده نابینای بغدادی در قرن ششم هجری دارد که این لقب را از پدربزرگ مادریاش که تعویذنویس بود، به ارث برد.
تلفظ
این عبارت به صورت «اِبنِ تَعاوِیذی» تلفظ میشود. تلفظ واژه تعاویذ با فتح تاء و الف کشیده و کسره واو و ذال است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این پرسش که به شاعر بغدادی قرن ششم یا نویسنده دیوانی دوره عباسی اشاره دارد، «ابن تعاویذی» است که دقیقاً ۱۰ حرف دارد.
به انگلیسی
برای نگارش این نام خاص در زبان انگلیسی از صورتهای استاندارد نویسهگردانی عربی استفاده میشود که نشاندهنده اصالت تاریخی نام است.
به عربی
در زبان و منابع تاریخ ادبیات عرب، از او با نام «ابن التعاويذي» یا «سبط ابن التعاويذي» یاد میشود که ریشه در واژه تعویذ دارد.
به فارسی
معادل و برگردان تحتاللفظی این ترکیب عربی در زبان فارسی «فرزند تعویذنویس» یا «نواده دعانویس» است. واژه تعاویذ جمع تعویذ بوده و به معنای حرزها، دعاها و چشمزخمهاست که در فرهنگ عامه برای دفع بلا کاربرد داشته است.
در قرآن
خود ترکیب «ابن تعاویذی» یا واژه «تعویذ» در قرآن کریم نیامده است؛ اما ریشه سه حرفی آن یعنی «ع-و-ذ» به صورت افعالی مانند «أَعُوذُ» (پناه میبرم) در سورههای فلق و ناس (معوذتین) و دیگر آیات برای مفهوم پناه بردن به خداوند از شرور به کار رفته است.
نماد چیست
در تاریخ ادبیات و فرهنگ اسلامی، ابن تعاویذی نماد ایستادگی ادبی، شعر غدیر و مهارت در کتابت دیوانی و شعر سرایی زبردستانه در دوران نابینایی است. لقب او نیز به طور عام یادآور سنت حرزنویسی و دعاهای محافظتی در فرهنگ قدیم است.
جمعبندی و توضیح کامل ابن تعاویذی
«ابن تعاویذی» یک واژه عمومی در زبان فارسی نیست، بلکه یک اسم خاص (اعلام) متعلق به یکی از برجستهترین شاعران و نویسندگان دیوانی بغداد در دوره عباسی یعنی ابوالفتح محمد بن عبیدالله است. این شاعر بزرگ که در اواخر عمر خود نابینا شد، به دلیل مهارت بالا در سرودن قصاید و به ویژه اشعار مرتبط با واقعه غدیر در تاریخ ادبیات شهرت دارد.
لقب «تعاویذی» در واقع از پدربزرگ مادری او به وی رسیده است؛ چرا که شغل پدربزرگش نوشتن تعاویذ (جمع تعویذ به معنای حرز، دعا و طلسمهای محافظتی برای دفع چشمزخم و بلا) بوده و به همین دلیل او را «سبط ابن تعاویذی» (نواده پسر تعویذنویس) نیز مینامیدند. ریشه این واژه عربی و از «ع-و-ذ» به معنای پناه بردن است که مفهوم آن در قرآن کریم نیز به وفور دیده میشود.