یعنی چه
خراج گرفتن به معنای اخذ مالیات، باج و عوارض از مردم، زمینهای زراعتی یا درآمدهای حاصله است که در نظامهای مالیاتی قدیم توسط حاکمان و دولتها از رعایا و وابستگان ستانده میشد.
تلفظ
این واژه از ترکیب «خَراج» (دارای فتحة بر روی خ) و فعل «گرفتن» ساخته شده است.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول، کلمه «خراج گرفتن» دقیقاً ۹ حرف دارد. از دیگر جایگزینهای رایج آن میتوان به «باج گرفتن» اشاره کرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای مفهوم خراج گرفتن و دریافت مالیات حکومتی یا باج اجباری از عبارات فوق استفاده میشود.
به عربی
در متون فقهی، تاریخی و زبان عربی معاصر، اصطلاح جبایة یا اخذ الخراج دقیقاً معادل این مفهوم است.
به فارسی
معادلهای اصیل فارسی این ترکیب شامل واژههایی چون «باج گرفتن»، «مالیات ستاندن»، «عوارض گرفتن» و اصطلاحات کهنتر مانند «ساو و باژ گرفتن» است. از نظر ریشهشناسی تاریخی، لغتشناسانی چون محمد معین معتقدند واژه «خراج» در واقع معرّب (عربیشده) از واژه پهلوی ساسانی «هرگ» (Harg) یا پارتی «هراگ» به معنی مالیات و کار است که از طریق زبان آرامی وارد عربی شده و دوباره به شکل خراج به زبان فارسی بازگشته است.
در قرآن
خود ترکیب فعلی «خراج گرفتن» در قرآن نیامده است، اما واژه «خَراج» دقیقاً یکبار در سوره مؤمنون آیه ۷۲ ذکر شده است: «أَمْ تَسْأَلُهُمْ خَرْجاً فَخَراجُ رَبِّکَ خَیْرٌ» (آیا از آنها مزد و هزینهای میخواهی؟ با اینکه پاداش و روزی پروردگارت بهتر است). همچنین واژه همخانواده آن یعنی «خَرْج» نیز دو بار در قرآن (از جمله در داستان ذوالقرنین) به کار رفته است.
نماد چیست
در مفاهیم سنتی، تاریخی و ادبیات کلاسیک، خراج گرفتن نماد قدرت اقتصادی حکومت، مالکیت بر زمین، سلطه سیاسی و تسلیم کامل طرف مقابل در برابر قدرت حاکمه است. این واژه گاهی در ادبیات بیانگر فشار مالی شدید بر عامه مردم نیز میباشد.
جمعبندی و توضیح کامل خراج گرفتن
عبارت «خراج گرفتن» یک ترکیب فعلی کهن است که به معنای دریافت مالیات، باج، یا عوارض از مردم، کشاورزان و سرزمینهای تحت سلطه اطلاق میشود. این اصطلاح سرنوشت زبانشناختی جالبی دارد؛ اگرچه ریشه آن در بدو امر به واژههای پهلوی ساسانی و پارتی مانند «هرگ» و «هراگ» بازمیگردد، اما پس از ورود به زبان عربی به صورت «خراج» معرب شده و در فقه و تاریخ اسلامی به عنوان یک نظام مالیاتی رسمی بر زمینهای فتحشده تثبیت گردید.
در کاربردهای ادبی و تاریخی، خراج گرفتن فراتر از یک عمل اقتصادی ساده، به عنوان نمادی از قدرت قاهره، حاکمیت مطلق و سلطه سیاسی حاکمان بر رعایا شناخته میشود. این واژه در متون قرآنی نیز به مفهوم پاداش و روزی الهی اشارت دارد و در ساختار جدولهای کلمات متقاطع، گزینهای نامآشنا با ۹ حرف به شمار میرود.