یعنی چه
واژهای است برای توصیف فردی که با وجود داشتن موقعیت یا کمالات، رفتاری ساده، صمیمی و توأم با احترام با دیگران دارد و از منیت و نخوت دوری میجوید.
تلفظ
تلفظ این واژه از ترکیب پیشوند نفی «بی» (bī) و واژهٔ عربی «تَکَبُّر» (takabbur) به صورت بیتَکَبُّر انجام میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، عبارت «بی تکبر» ۶ حرف دارد. معادلهای دیگر آن نظیر فروتن، متواضع و خاکی نیز کاربرد دارند.
به انگلیسی
برای بیان این صفت در زبان انگلیسی بیشتر از واژگان humble و modest استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی مفهوم بیتکبر مستقیماً با واژهٔ متواضع یا ترکیبهای سلب کنده بیان میگردد.
به فارسی
واژگان اصیل و رایج فارسی که این معنا را میرسانند شامل فروتن، افتاده، خاکی و بیادعا هستند که نشاندهندهٔ منشِ والای انسانی و دوری از خودپسندی است.
در قرآن
عین واژهٔ ترکیبی و فارسی «بیتکبر» در قرآن نیست، اما قرآن در آیات متعدد مانند «عِبَادُ الرَّحْمَٰنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا» صفت فروتنی را ستایش کرده و در آیاتی نظیر «إن الله لا يحب المستكبرين» تکبر را نکوهش کرده است.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات، «خاک» به دلیل تسلیم بودن و «بید مجنون» به خاطر خمیدگی شاخههایش نماد فروتنی هستند. در عرفان نیز «سجده» بالاترین نماد فیزیکی شکستن غرور و بیتکبری است.
جمعبندی و توضیح کامل بی تکبر
واژهٔ «بیتکبر» یک ترکیب پیشوندی ساختاریافته از پیشوند نفی فارسی «بی» و اسم مصدر عربی «تکبر» (از ریشه کبر) است. این واژه در اخلاق و ادبیات فارسی به ویژگی کمالی انسانهایی اشاره دارد که با وجود داشتن برتریهای مادی یا معنوی، هرگز دچار خودبزرگبینی، عُجب و نخوت نمیشوند و در برخورد با دیگران، رفتاری ساده، صمیمی و متواضعانه پیشه میکنند.
در متون دینی و اخلاقی، اگرچه خود این لفظ به دلیل فارسی بودن حضور ندارد، اما روح و مفهوم آن در قالب واژگانی چون «تواضع»، «هون» و نفی «استکبار» به شدت مورد تأکید قرار گرفته است. این صفت در ادبیات عرفانی به عنوان کلید نفی منیت و خودبینی شناخته میشود و نمادهایی همچون خاکساری و افتادگی درختان پربار برای آن تصویر شده است.