یعنی چه
این واژه صفت مشتق-مرکب است و به ویژگی، موقعیت یا شیئی اشاره دارد که آنقدر مطلوب، باارزش یا زیباست که دیگران با دیدن آن آرزو میکنند جای صاحب آن باشند یا آن ویژگی را داشته باشند. این مفهوم میتواند بار مثبت (غبطه) یا بار منفی (حسد) داشته باشد.
تلفظ
تلفظ واژه به صورت فتحه روی راء، سکون شین و کاف، فتحه روی الف، نون ساکن، گاف مکسور و یای ممدود است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، برای راهنمای «مایه حسادت» یا «غبطهبرانگیز»، واژهٔ ۸ حرفی «رشک انگیز» پاسخ دقیق است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه Enviable دقیقترین معادل برای توصیف یک موقعیت یا ویژگی رشکانگیز است.
به عربی
در بافت اخلاقی و زبانی عربی، بین مفهوم حسد (بدخواهی) و غبطه (آرزوی نعمت بدون زوال آن از دیگری) تفکیک وجود دارد.
به ترکی
واژه imrenilesi در ترکی استانبولی بار معنایی مثبتتری (نزدیک به غبطه) را نسبت به kıskandırıcı منتقل میکند.
به فارسی
مترادفهای اصیل و رایج این واژه در زبان فارسی شامل حسرتانگیز و غبطهبرانگیز است که در متون ادبی و گفتارهای روزمره برای توصیف زیبایی یا موفقیت چشمگیر به کار میروند.
نماد چیست
برای صفت «رشکانگیز» نماد طبیعی یا جانوری مستقیمی ثبت نشده است؛ اما در فرهنگ نمادها، ریشهٔ آن یعنی «حسادت» گاه با مار یا رنگ سبز نمادپردازی میشود. در شعر فارسی، ترکیبهایی مثل «رخ رشکانگیز» نماد اوج زیبایی است که حتی فرشتگان یا پدیدههای طبیعی به آن حسرت میبرند.
جمعبندی و توضیح کامل رشک انگیز
واژهٔ «رشکانگیز» یک صفت مشتق-مرکب اصیل در زبان فارسی است که از ترکیب «رشک» (برگرفته از ریشه پهلوی aršk به معنای حسد و غیرت) و «انگیز» (بن مضارع انگیختن) ساخته شده است. این واژه به هر پدیده، موقعیت، موفقیت یا ویژگی ظاهری و اخلاقی اشاره دارد که به دلیل کمال، زیبایی یا مطلوبیت بالا، توجه دیگران را جلب کرده و در درون آنها تمایل شدید برای داشتن آن یا حسادت را بیدار میکند.
در بافت فرهنگی و ادبی فارسی، این کلمه لزوماً بار منفی دلالت بر بخل و بدخواهی ندارد؛ بلکه در بسیاری از متون صوفیانه و عاشقانه، برای ستایش یک مقام والای معنوی یا توصیف حسن و جمال معشوق به کار میرود که اصطلاحاً به معنای «غبطهبرانگیز» است. از نظر ساختاری، این واژه دقیقاً هشت حرف دارد و در تبادلات زبانی و ترجمه، معادلهای دقیقی چون Enviable در انگلیسی و مُثیر للحَسَد در عربی دارد.
اگرچه خود این لفظ ترکیبی در متن قرآن مجید عیناً ذکر نشده است، اما ریشه مفهومی آن در قالب تقبیح حسادت منفی در آیاتی نظیر آیه ۵ سوره فلق («وَمِن شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ») مورد توجه قرار گرفته است که بر اهمیت کنترل این غریزه انسانی تأکید میکند.