معنی
«قسر در رفتن» به معنای جان سالم به در بردن از یک موقعیت خطرناک، مهلکه یا فرار زیرکانه از مجازات و پیامد یک خطا است. همچنین در ادبیات عامیانه به شانه خالی کردن از زیر بار مسئولیت نیز تعبیر میشود.
یعنی چه
این اصطلاح کنایه از وضعیتی است که شخصی باید مجازات میشد، آسیب میدید یا مسئولیتی را میپذیرفت، اما با خوششانسی یا زیرکی تمام از آن موقعیت رها شده است.
مترادف
واژههایی مانند جستن و خلاص شدن از مهلکه نزدیکترین معانی را دارند.
در جدول
این اصطلاح دقیقاً از ۹ حرف تشکیل شده و در جدولهای کلمات متقاطع به عنوان پاسخ اصطلاح عامیانه فرار از مجازات یا آسیب کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی با توجه به موقعیت از اصطلاحات فوق استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی فصیح و عامیانه تعابیر متعددی برای این مفهوم وجود دارد.
به فارسی
برگردان دقیق و رسمی این عبارت عامیانه به فارسی فصیح، «گریختن از مهلکه»، «مصون ماندن از عقوبت» یا «جان به در بردن» است.
نماد چیست
در فرهنگ عامه، این اصطلاح نمادی از خوششانسی مطلق، بخت بلند و گاهی زیرکی در فرار از عدالت یا پیامد کارهای اشتباه است. در ریشهشناسی سنتی نیز تصویر ذهنی آن به رفتار دامهای بازیگوش برمیگردد.
جمعبندی و توضیح کامل قسر در رفتن
اصطلاح عامیانه و کنایی «قِسِر در رفتن» یکی از تعابیر پرکاربرد در فرهنگ و زبان گفتاری فارسی است. این عبارت ریشه ملموس و جالبی در دامداری سنتی ایران دارد؛ در فرهنگ چوپانی، به گوسفند یا گاو مادهای که در فصل جفتگیری باردار (آبستن) نشود یا از زیر بار آن فرار کند، «قِسِر» میگویند. این رفتار حیوان و خلاصی او از این وضعیت، به مرور زمان در زبان عامه به کنایهای برای فرار از موقعیتهای سخت، مسئولیتها یا مجازات تبدیل شده است.
بنابراین، برخلاف تصور عموم که واژه «قِسِر» را با «قَسْر» عربی به معنی زور و اجبار (مثل قسراً) مرتبط میدانند، این واژه یک اصطلاح اصیل در گویشهای محلی ایران برای توصیف وضعیت باروری دامهاست. امروزه این اصطلاح بار معنایی شانس، نجات معجزهآسا و شانه خالی کردن زیرکانه را با خود حمل میکند.