معنی
کمند در زبان فارسی به معنای طناب یا ریسمان بلند و محکمی است که در انتهای آن حلقهای متحرک قرار دارد. در گذشته از آن در جنگها برای اسیر کردن دشمنان و در شکار برای به دام انداختن حیوانات استفاده میشد. در ادبیات فارسی، این واژه بهصورت مجازی و استعاری به معنای دام، اسارت، و بهویژه گیسو و زلف یار به کار میرود که دل عاشق را گرفتار میکند.
یعنی چه
عبارت کمند در اصل به ابزاری جنگی و شکاری اشاره دارد که با پرتاب آن، حلقه دور گردن یا بدن هدف قفل میشود. در مفهوم عامیانه و ادبی، هر چیزی که باعث وابستگی، اسارت در عشق یا پدید آمدن حالتِ گرفتار شدن شود را به کمند تشبیه میکنند.
مترادف
واژههایی مانند طناب و ریسمان به ساختار فیزیکی آن اشاره دارند، در حالی که دام و تله کاربرد عملکردی آن را نشان میدهند. واژههای کهنتری مثل وهق و پالاهنگ نیز در متون قدیمی به عنوان هممعنی کمند استفاده شدهاند.
جمله سازی
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت فَتْحه روی حروف کاف و میم، و سکون روی نون و دال یعنی کَمَند (kamand) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی مانند طناب حلقهدار، بند اسارت یا ابزار رستم در جنگ معمولاً به پاسخ «کمند» ختم میشوند که دقیقاً ۴ حرف دارد.
به انگلیسی
معادلهای انگلیسی این واژه بسته به کاربرد شامل Lasso (بیشتر در فرهنگ گاوچرانی) و Noose (حلقه طناب) میشود.
به فارسی
از آنجا که واژه کمند خود یک واژه اصیل فارسی میانه (kamand) است، برگردان فارسی سره و قدیمی آن شامل کلماتی چون بند، ریسمان صید، و پالاهنگ میشود که همگی ریشه در زبانهای ایرانی دارند.
جمعبندی و توضیح کامل کمند
واژه «کمند» یکی از کلمات اصیل و کهن زبان فارسی است که ریشه آن به پارسی میانه برمیگردد. این واژه در اصل به طناب یا ریسمان بلند و محکمی اطلاق میشود که در انتهای آن یک گره متحرک یا حلقه قرار دارد و ابزاری کلیدی در جنگهای باستانی و شکار حیوانات به شمار میرفته است. در شاهنامه فردوسی، کمند به عنوان یکی از سلاحهای پهلوانانی چون رستم برای اسیر کردن دشمنان جلوه میکند.
در سیر تحول زبان و ورود به ادبیات غنایی و عرفانی، کمند تغییر ماهیت داده و کارکردی استعاری پیدا کرده است. شاعران بزرگ تاریخ ادبیات ایران، از این واژه برای توصیف جذابیت، کشش و زیبایی زلف و گیسوی معشوق استفاده کردهاند که مانند دامی دل عاشق را میرباید و او را اسیر خود میکند. بنابراین، کمند پیوندی عمیق میان حماسه رزمی و ظرافتهای بزمی فارسی دارد.