معنی
واژهٔ هژیر در زبان فارسی کهن و متون حماسی به صفاتی اطلاق میشود که نشاندهندهٔ برتری اخلاقی، جسمی و ذهنی است؛ از جمله پاکی، زیبایی روخسار، زرنگی و دانایی.
یعنی چه
این کلمه در اصطلاح به فردی گفته میشود که هم از نظر ظاهری آراسته و زیباست و هم از نظر باطنی و رفتاری، انسانی ستوده، باهوش و چالاک به شمار میرود.
مترادف
این واژهها در متون کهن و نظم و نثر پارسی هممعنی با هژیر به کار رفتهاند.
متضاد
با توجه به ابعاد معنایی مختلف هژیر (نیکویی، زیبایی و هوشیاری)، واژگان فوق به عنوان اضداد آن شناخته میشوند.
هم خانواده
این کلمات همریشه یا شکلهای دیگر نوشتاری و گویشی واژهٔ هژیر در زبان فارسی میانه و کهن هستند.
ریشه
این واژه از واژهٔ ایران باستان $Hu-čiθra$ (به معنی دارای تبار نیک و پاکنژاد) ریشه گرفته که در پارسی میانه به شکل *hu-čihr* (به معنی زیبا) درآمد و در نهایت به هژیر تبدیل شد.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی مانند خوب، زیبا، هوشیار یا نام پسر گودرز در شاهنامه به واژه ۴ حرفی هژیر اشاره دارند.
به انگلیسی
با توجه به چندبعدی بودن معنای هژیر در فارسی، در زبان انگلیسی بسته به متن میتوان از معادلهای فوق استفاده کرد.
جمعبندی و توضیح کامل هژیر
واژهٔ «هژیر» یکی از واژگان اصیل، سره و کهن زبان پارسی است که ریشه در دوران ایران باستان و زبان پهلوی دارد. این واژه در اصل مفهوم پاکنژادی و تبار نیکو را حمل میکرده و به مرور زمان به مجموعهای از صفات مثبت انسانی از جمله زیبایی ظاهر، نیکی باطن، هوشیاری و چابکی اطلاق شده است. در قرآن کریم این واژه وجود ندارد چرا که کاملاً ایرانی است.
در فرهنگ و ادبیات حماسی ایران، به ویژه در شاهنامه فردوسی، هژیر صرفاً یک صفت نیست بلکه نام یکی از پهلوانان برجسته، پسر گودرز و دژبان دژ سپید است. او در داستان رستم و سهراب به عنوان نماد وفاداری، وطنپرستی و فداکاری شناخته میشود؛ چرا که اسارت و مرگ را به آشکار کردن هویت رستم برای دشمن ترجیح داد.
امروزه این واژه با اصالت همچنان جایگاه خود را حفظ کرده و به عنوان یک نام پسرانه محبوب ایرانی با بار معنایی شایسته، نیکو و هوشمند مورد استفاده قرار میگیرد.