معنی
این اصطلاح ترکیبی در زبان فارسی به معنای ناجور، ناسازگار، و با هم مخالف بودن دو سخن یا دو رفتار است. وقتی گفته میشود حرفهای او ضد و نقیض است، یعنی اجزای آن یکدیگر را ابطال و نفی میکنند و با هم در تضاد منطقی هستند.
یعنی چه
در اصطلاح عامه و منطقی، این عبارت زمانی به کار میرود که در یک گفتار یا کردار، عدم انسجام فکری و شکاف منطقی وجود داشته باشد، به طوری که اثبات یکی مستلزم نفی دیگری باشد.
مترادف
این واژهها همگی در معنای عدم تطابق و وجود تعارض با کلمه ضد و نقیض همپوشانی دارند.
هم خانواده
این اصطلاح از دو واژه مجزای عربی «ضد» (ریشه ض د د) و «نقیض» (ریشه ن ق ض) ترکیب شده است و همخانوادههای هر بخش به این ریشهها بازمیگردند.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب عطفی به صورت «ضِدّ وَ نَقیض» است که در گفتار روزمره معمولاً تشدید دیالکتیکی آن سبکتر ادا میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، عبارت «ضد و نقیض» به عنوان پاسخ برای طراحانی که به دنبال واژهای ۷ حرفی با مفهوم تناقض و تعارض هستند به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژگانی نظیر Contradictory و Inconsistent دقیقترین معادلها برای توصیف سخنان یا رفتارهای ضد و نقیض هستند.
به فارسی
برگردانها و معادلهای اصیل فارسی که میتوانند جایگزین این ترکیب عربیتبار شوند، واژههایی مانند ناهمخوان، پادنما یا باهمستیز هستند.
نماد چیست
این واژه نماد عدم انسجام، شکاف منطقی و پارادوکس در رفتار یا گفتار است. در منطق صوری، نقیض یک گزاره را با نمادهای مدّ (~) یا گزارهبر (¬) نشان میدهند. همچنین در مفاهیم عمومی، دو فلش متقاطع و معکوس نماد آن است.
جمعبندی و توضیح کامل ضد و نقیض
واژه «ضد و نقیض» یک ترکیب عطفی با ریشه عربی است که وارد زبان فارسی شده و برای توصیف وضعیتها، سخنان یا رفتارهایی به کار میرود که اجزای آنها همدیگر را نفی و ابطال میکنند. این اصطلاح در واقع از دو مفهوم «ضد» (به معنی مخالف) و «نقیض» (به معنی واژگونکننده یا اصطلاح منطقی برای نفی کامل یک چیز) ساخته شده است تا تاکید شدیدی بر تضاد کامل و تام داشته باشد.
در ساختار زبان و منطق، هرگاه ادعایی مطرح شود که با شواهد قبلی یا اجزای خودِ آن ادعا در تعارض آشکار باشد، اصطلاحاً آن را ضد و نقیض مینامند. این حالت نشاندهنده عدم انسجام فکری و وجود پارادوکس است که در زبان انگلیسی بیشتر با کلماتی نظیر Contradictory یا Inconsistent توصیف میشود.
اگرچه خود این ترکیب به صورت یکجا در متن قرآن نیامده است، اما ریشههای آن به صورت جداگانه در آیاتی ناظر بر مخالفت (ضد) و پیمانشکنی (نقض) استفاده شدهاند. در فرهنگ جدول و لغتنامهها نیز این عبارت با داشتن ۷ حرف، یکی از پاسخهای کلیدی برای مفاهیمی همچون ناسازگاری عمیق و مغایرت به شمار میرود.