یعنی چه
«لعل و عقیق» به دو نوع از مشهورترین سنگهای قیمتی و نیمهقیمتی در فرهنگ شرقی اشاره دارد. لعل (اسپینل یا گارنت) سنگی بسیار درخشان و سرخرنگ شبیه یاقوت است و عقیق سنگی رسوبی و رگهدار از خانوادهٔ کوارتز است که نوع سرخ و جگری آن (مانند عقیق یمنی) ارزش مادی و معنوی بالایی دارد.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت «لَعْل» (با سکون عین و لام) به همراه واو عطف و «عَقِیق» (با فتح عین و کسر قاف اول به همراه یای کشیده) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این عبارت دقیقاً خود ترکیب «لعل و عقیق» با ۸ حرف است. در صورت تفکیک، لعل ۳ حرفی و عقیق ۴ حرفی خواهد بود.
به انگلیسی
برای واژهٔ لعل معادلهای Spinel یا Ruby (در متون قدیمی) و برای عقیق معادل Agate استفاده میشود که نوع سرخ آن Carnelian نام دارد.
به عربی
در زبان عربی این ترکیب به همین صورت «اللعل والعقیق» به کار میرود؛ هرچند امروزه در زبان عربی مدرن گاهی به لعل، «یاقوت احمر» نیز گفته میشود.
به فارسی
در فارسی کهن به لعل «لال» (به معنی سرخ) میگفتند که بعداً معرب شد و به شکل لعل درآمد. برای عقیق نیز در متون کهن فارسی گاهی از واژه «یمانی» (به خاطر انتساب به یمن) استفاده شده است.
در قرآن
کلمات «لعل» (به معنی سنگ) و «عقیق» در متن قرآن کریم نیامدهاند. کلمهٔ «لَعَلَّ» در قرآن تکرار شده اما یک حرف مشبهة بالفعل به معنی «شاید» است و ربطی به سنگ لعل ندارد. با این حال، عقیق در احادیث اسلامی و لعل در تفاسیر مربوط به بهشت جایگاه ویژهای دارند.
نماد چیست
در ادبیات فارسی، لعل نماد ارزشمندی، زیبایی نایاب و استعاره از لب سرخ معشوق یا شراب ناب است. در مقابل، عقیق در فرهنگ اسلامی بیشتر جنبه معنوی داشته و نماد ایمان، برکت، روزی و به عنوان حرزی برای دفع بلا شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل لعل و عقیق
ترکیب «لعل و عقیق» یادآور دو سنگ ارزشمند و سرخرنگ در فرهنگ، ادبیات و سنتهای شرقی است. لعل که ریشهای فارسی دارد و در گذشته «لال» نامیده میشده، سنگی قیمتی و درخشان شبیه به یاقوت است که شاعران فارسیزبان از آن برای تصویرسازیهای عاشقانه و تشبیه لب معشوق بهره میبردهاند.
از سوی دیگر، عقیق سنگی نیمهقیمتی و متبلور است که ریشه عربی داشته و نوع سرخ و جگری آن به ویژه عقیق یمنی، جایگاه والایی در روایات و احادیث مذهبی دارد. قرار گرفتن این دو واژه در کنار هم، مجموعهای از زیبایی ادبی و اصالت معنوی را تداعی میکند.
این دو سنگ اگرچه از نظر زمینشناسی ساختارهای متفاوتی دارند (لعل عمدتاً از جنس اسپینل یا گارنت و عقیق از جنس کوارتز کلسدونی است)، اما در بافت زبان فارسی همواره به عنوان مظهر رنگ سرخِ اصیل، درخشش چشمنواز و جواهرات گرانبها همنشین یکدیگر بودهاند.