یعنی چه
الدهیدها (Aldehydes) دستهای از ترکیبات هیدروکربنی بسیار واکنشپذیر در شیمی آلی هستند. مشخصهٔ اصلی و تعیینکنندهٔ آنها، قرارگیری گروه عاملی کربونیل ($\text{C}=\text{O}$) در انتهای زنجیرهٔ کربنی است؛ به این معنا که اتم کربن گروه کربونیل حداقل به یک اتم هیدروژن متصل است. این ویژگی ساختاری آنها را از کتونها متمایز میکند. سادهترین عضو این خانواده متانال (فرمالدهید) نام دارد.
معنی انگلیسی/خارجی
واژهٔ Aldehyde ریشه در زبان آلمانی دارد و در اصل از زبان لاتین اقتباس شده است. این اصطلاح توسط شیمیدان آلمانی، یوستوس فون لیبیش، از ترکیب عبارت «alcohol dehydrogenatum» ساخته شد که معنای لغوی آن «الکلِ هیدروژنزداییشده» است. دلیل این نامگذاری این است که الدهیدها در اثر از دست دادن هیدروژن (اکسایش) از الکلهای نوع اول به دست میآیند.
تلفظ
تلفظ صحیح و رایج این اصطلاح شیمیایی در زبان فارسی بهصورت «آلْدِهِید» (Al-de-hid) است. در زبان انگلیسی این واژه به شکل /ˈældɪhaɪd/ تلفظ میگردد.
در جدول
در حل جدول متقاطع برای این مفهوم شیمیایی، پاسخ مستقیم خود کلمهٔ ۶ حرفی «الدهید» (ا-ل-د-ه-ی-د) است. صورتهای املایی دیگر آن نظیر «آلدئید» و همچنین نام سادهترین ترکیب آن یعنی «متانال» نیز ممکن است به کار رود.
به انگلیسی
در متون علمی انگلیسی، نام این گروه از ترکیبات آلی Aldehyde نوشته میشود که کاربرد جهانی دارد.
به عربی
معادل دقیق این ترکیب آلی در متون شیمی زبان عربی «ألدهيد» است که مستقیماً از واژه اروپایی آن وام گرفته شده است.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای اشاره به این دسته از مواد شیمیایی از واژه Aldehit استفاده میشود.
به فارسی
با توجه به ماهیت کاملاً تخصصی، علمی و وارداتی این واژه، معادل اصیل فارسی برای آن ساخته نشده است. در متون فارسی علمی همواره از همان واژهٔ رایج «آلدهید» (یا رسمالخط دیگر آن آلدئید) استفاده میشود. در نامگذاری سیستماتیک و دانشگاهی، گاهی به این ترکیبات «آلکانال» یا «ترکیبات فورمیلدار» نیز میگویند.
نماد چیست
نماد ساختاری و شیمیایی گروه عاملی الدهیدها در علم شیمی به صورت $-\text{CHO}$ نوشته میشود. فرمول عمومی این دسته از ترکیبات آلی نیز $\text{R-CHO}$ است که در آن، $\text{R}$ نشاندهندهٔ یک رادیکال آلی یا زنجیرهٔ هیدروکربنی و $-\text{CHO}$ نمایانگر گروه کربونیل متصل به هیدروژن است.
جمعبندی و توضیح کامل الدهید
الدهیدها گروهی حیاتی و پرکاربرد از ترکیبات آلی در علم شیمی هستند که با دارا بودن یک گروه عاملی کربونیل در انتهای زنجیرهٔ کربنی شناخته میشوند. این موقعیت ساختاری، آنها را از رقبای نزدیکشان یعنی کتونها متمایز میکند و باعث میشود واکنشپذیری شیمیایی بسیار بالاتری داشته باشند.
نام این ترکیبات برگرفته از ریشه لاتین به معنای «الکل هیدروژنزداییشده» است که به روش سنتز آنها از الکلهای نوع اول اشاره دارد. امروزه الدهیدها به طور گسترده در صنایع مختلف، از تولید عطرها، طعمدهندهها و اسانسهای طبیعی گرفته تا ساخت حلالها، پلاستیکها و مواد نگهدارندهای مانند فرمالدهید کاربرد فراوان دارند.