معنی
واژه ذلیل در لغت به کسی یا چیزی اطلاق میشود که دچار خواری، افتادگی و تحقیر شده باشد. این کلمه همچنین در متون کهن به معنای رام، نرم و فرمانبردار نیز به کار رفته است.
یعنی چه
وقتی به کسی ذلیل میگویند، یعنی او در موضع ضعف، شکستخوردگی و بیارادگی قرار گرفته و عزت نفس یا جایگاه اجتماعی خود را از دست داده است.
مترادف
این کلمات همگی بیانگر مفاهیمی چون کمارزشی، افتادگی قهرآمیز و تسلیم شدن در برابر قدرت بالاتر هستند.
متضاد
واژههای متضاد ذلیل نشاندهنده ارجمندی، عزت، اقتدار و سربلندی در جامعه یا نزد خداوند هستند.
هم خانواده
این کلمات همگی از ریشه ثلاثی مجرد (ذ ل ل) مشتق شدهاند و با مفاهیم خواری، رام بودن یا خوار کردن در ارتباط هستند.
ریشه
این واژه از زبان عربی وارد فارسی شده است. در ریشه اصلی آن دو مفهوم وجود دارد: یکی «ذُلّ» که به معنای خواری در برابر عزت است و دیگری «ذِلّ» که به معنای رام شدن، نرمی و فرمانبرداری پس از چموشی است.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای متقاطع، کلمه «ذلیل» به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «خوار و زبون» یا «پست و حقیر» کاربرد دارد و دقیقاً از ۴ حرف تشکیل شده است.
به انگلیسی
بسته به لحن و بستر متن، میتوان از معادلهای فوق در زبان انگلیسی استفاده کرد.
جمعبندی و توضیح کامل ذلیل
واژه «ذلیل» یک واژه ریشهدار عربی است که وارد زبان فارسی شده و در فرهنگ عامه و ادبیات معمولاً نمادی از تسلیم محض، شکستخوردگی، بیارادگی و خاکساری تلقی میشود. این واژه در کاربردهای منفی به معنای از دست رفتن عزت، ابهت و قرار گرفتن در موضع ضعف و تحقیر اجتماعی است.
با این حال، با نگاهی به ریشهشناسی دقیقتر و کاربردهای قرآنی آن، متوجه میشویم که این ریشه همیشه بار منفی ندارد. در متون اصیل، معنای دیگری از این واژه به شکل «رام بودن، نرمی و تواضع اختیاری» متجلی میشود؛ مانند توصیف مؤمنان که در برابر یکدیگر فروتن و مهربان (أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ) هستند. بنابر این، مفهوم ذلیل میتواند از خواری تحمیلی تا تواضع ستودنی متغیر باشد.
در مجموع، شناخت دقیق این واژه و تمایز ابعاد معنایی آن به ما کمک میکند تا در متون ادبی، مذهبی و گفتوگوهای روزمره، بار معنایی درست آن را درک کرده و به نحو شایستهای به کار ببریم.