یعنی چه
در اصطلاح علم نحو، به حروفی که برای برانگیختن، ترغیب مبالغهآمیز، و اصرار شدید بر انجام دادن یا رها کردن کاری استفاده میشوند، «حرف تحضیض» میگویند. لحن این حروف بسیار جدیتر و تندتر از حروف «عرض» (پیشنهاد نرم) است. شایان ذکر است که املای صحیح این واژه با «ح» و «ض» (تحضیض) است و صورت «تخضیض» یک غلط املایی رایج محسوب میشود.
تلفظ
این ترکیب به صورت [حَ رْ فِ تَ حْ ض ی ض] تلفظ میشود. واژهٔ تحضیض از ریشهٔ عربی «ح ض ض» بر وزن تفعیل ساخته شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این نشانه دقیقاً همان عبارت «حرف تخضیض» (یا با املای درست آن «حرف تحضیض») است که ۸ حرف دارد. همچنین ممکن است با عناوینی چون «ادات تحضیض» یا نمونههای آن مانند «لولا» و «لوما» مطرح شود.
به انگلیسی
در دستور زبان انگلیسی و کتابهای زبانشناسی عربی به زبان انگلیسی، این ادوات را اصطلاحاً حروف انگیزش، تحریک یا تشویق جدی مینامند.
به فارسی
در دستور زبان فارسی معادل مستقیمی به عنوان یک حرف مجزا برای آن تعریف نشده، اما میتوان آن را «حرف ترغیب شدید»، «نشانهٔ اصرار» یا «ادات تحریض» برشمرد که در ترجمه به صورت کلماتی چون «چرا»، «هلا» یا «آیا پس» نمود مییابد.
در قرآن
این حروف در قرآن کریم کاربرد فراوانی دارند. برای نمونه در آیه ۱۰ سوره منافقون آمده است: «رَبِّ لَوْلَا أَخَّرْتَنِی إِلَىٰ أَجَلٍ قَرِیبٍ» (پروردگارا! چرا مرگ مرا کمی عقب نینداختی؟). این حروف اگر پیش از فعل ماضی بیایند معمولاً معنای توبیخ و حسرت بر گذشته را میرسانند و اگر پیش از فعل مضارع بیایند برای ترغیب شدید به کار میروند.
نماد چیست
در سنت دستوری نماد نشانهای خاصی ندارد، بلکه نماد و مظهر اصلی آن حروف پنجگانهٔ «لَوْلَا»، «لَوْمَا»، «هَلَّا»، «أَلَّا» و «أَلَا» هستند که در جملات برای ایجاد لحن آمریت، اصرار و برانگیختن مخاطب به کار برده میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل حرف تخضیض
عبارت «حرف تخضیض» که شکل صحیح نگارش آن در زبان و ادبیات عرب «حرف تحضیض» است، به دستهای از ادوات و حروف نحوی اطلاق میشود که هدف آنها ترغیب، تشویق مبالغهآمیز و وادار ساختن مخاطب به انجام یا ترک یک عمل با لحنی تند و جدی است. این اصطلاح از ریشه «حضض» به معنی برانگیختن گرفته شده و تفاوت آن با حروف «عرض» در شدت لحن و میزان اصرار گنجانده شده در آن است.
در ساختار زبان و جدولهای کلمات متقاطع، شناخت ادوات اصلی آن مانند «لولا» و «لوما» اهمیت دارد. این حروف در متن قرآن کریم نیز به وفور دیده میشوند و بسته به زمان فعلی که بر سر آن وارد میشوند، مفاهیمی چون تشویق به کار در آینده یا توبیخ و ملامت نسبت به کوتاهیهای گذشته را بازتاب میدهند.