معنی
بقره در لغت به معنای گاو ماده یا یک رأس گاو (فارغ از جنسیت) است. در فرهنگ اسلامی و زبان فارسی، این واژه بیشتر به عنوان نام سوره دوم قرآن شناخته میشود.
یعنی چه
این کلمه اشاره به حیوان گاو دارد و در اصطلاح لغوی به دلیل شکافتن زمین توسط این حیوان برای شخمزدن و زراعت به این نام خوانده شده است.
ریشه
ریشه ثلاثی مجرد این واژه (ب-ق-ر) است که در لغت به معنی شکافتن، باز کردن و دونیم کردن میباشد؛ چرا که گاو در گذشته زمین را برای کشاورزی میشکافته است. کلماتی مانند باقر (شکافنده) نیز از همین ریشه هستند.
به انگلیسی
برای اشاره به گاو ماده از واژه Cow و برای مفهوم کلی گاو یا دامهای سنگین از Cattle استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی بقره برای واژه مفرد (تاء وحدت یا تأنیث) و بقر یا ابقار برای حالت جمع کاربرد دارد.
به فارسی
معادل مستقیم و دقیق این واژه در زبان فارسی «گاو» یا «مادهگاو» است.
در قرآن
این واژه و همخانوادههایش ۹ بار در قرآن آمدهاند. سوره بقره، بزرگترین سوره قرآن (۲۸۶ آیه)، به خاطر داستان آیات ۶۷ تا ۷۳ درباره دستور خدا به بنیاسرائیل برای ذبح یک گاو خاص جهت یافتن قاتل یک مقتول، به این نام نامگذاری شده است.
نماد چیست
در فرهنگ قرآنی، داستان بقره نماد بهانهجویی و لجاجت قوم بنیاسرائیل در برابر فرمان الهی است. در نمادشناسی عمومی نماد حیات، باروری و ثروت اقتصادی است و در اصطلاحات عرفانی کنایه از «نفس اماره» است که باید با ریاضت ذبح شود.
جمعبندی و توضیح کامل بقره
واژه «بقره» یک واژه اصیل عربی از ریشه «ب-ق-ر» به معنی شکافتن است که در اصل به معنای گاو ماده یا یک رأس گاو (به دلیل شکافتن زمین هنگام شخم زدن) به کار میرود. این واژه در زبان فارسی علاوه بر معنی لغوی خود، به عنوان نام دومین، طولانیترین و بزرگترین سوره قرآن کریم شناخته میشود که ۲۸۶ آیه دارد.
شهرت اصلی این واژه در بستر دینی به ماجرای گاو بنیاسرائیل در زمان حضرت موسی (ع) برمیگردد؛ جایی که لجاجت و بهانهجوییهای مکرر یک قوم برای ذبح یک گاو، فضایی نمادین از سختگیریهای بیجا بر خود و گرایش به مادیگرایی را در تاریخ ایجاد کرد. در ادبیات عرفانی فارسی نیز گاهی این واژه به عنوان کنایهای از نفس سرکش انسان که نیاز به تزکیه دارد، استفاده شده است.