معنی
مهرگان در اصل به معنای جشن منسوب به ایزد مِهر (میترا) است. این واژه در ادبیات فارسی به عنوان مجاز از فصل پاییز، خزان و زمان برگریزان نیز به کار میرود و نام روز شانزدهم از هر ماه خورشیدی است.
یعنی چه
این واژه از ترکیب «مِهر» (ایزد روشنایی و عهد و پیمان) و پسوند «گان» (نشانه جشن و نسبت) ساخته شده و به معنای مراسمی است که برای بزرگداشت عدل، دوستی و تعادل پاییزی برگزار میشود.
مترادف
واژههایی که با مهرگان قرابت معنایی دارند یا در شعر و ادب به جای آن استفاده شدهاند.
متضاد
کلماتی که از نظر فصل یا نوع جشن در تقابل مستقیم با مهرگان و پاییز قرار میگیرند.
تلفظ
این واژه با مِـ (مکسور)، رَ (مفتوح) و گانِ کشیده تلفظ میشود و ریشه در زبان فارسی میانه دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی معمولاً از خود واژه به صورت فینگلیش یا معادلهای توصیفی مربوط به پاییز و ایزد میترا استفاده میشود.
به عربی
این واژه از فارسی به عربی وارد و معرب شده است؛ در عربی امروز «مهرجان» به معنای عمومیِ جشنواره یا فستیوال به کار میرود.
نماد چیست
مهرگان در فرهنگ اساطیری نماد پیروزی کاوه آهنگر و فریدون بر ضحاک ماردوش و برقراری عدالت است. در طبیعت نیز نماد اعتدال پاییزی، برابری شب و روز، و فصل برداشت محصول و سپاسگزاری است.
جمعبندی و توضیح کامل مهرگان
مهرگان یکی از بزرگترین و کهنترین جشنهای ایرانی است که ریشه در ایران باستان و آیینهای ستایش ایزد مِهر (میترا) دارد. این جشن که در روز شانزدهم مهرماه (مهر روز) برگزار میشده، همزمان با اعتدال پاییزی و زمان برداشت محصولات کشاورزی بوده و به همین دلیل ابعادی از شکرگزاری، برابری و تعادل طبیعی را به نمایش میگذارد.
در فرهنگ اساطیری و حماسی ایران، مهرگان یادآور روزی است که فریدون به یاری کاوه آهنگر بر ضحاک ستمگر پیروز شد و او را در کوه دماوند به بند کشید؛ از این رو، این واژه علاوه بر تداعی فصل پاییز و خزان، نماد پیروزی حق بر باطل، گسترش عدالت و وفاداری به عهد و پیمان است.