یعنی چه
ترکیب «چنگ و چغانه» در ادبیات کهن فارسی به معنای ارکستر کامل موسیقی و آلات لهو و طرب است. چنگ ساز زهی باستانی (شبیه هارپ) و چغانه ساز ضربی یا کوبهای قدیمی زنگولهدار بوده است که همراهی آنها کنایه از مجالس شادی و بزم کامل دارد.
تلفظ
این عبارت به صورت «چَنگ وَ چَغانِه» تلفظ میشود. واژه چغانه منسوب به منطقه چغان در ماوراءالنهر یا فرارود است که این ساز به آن منسوب گشته است.
در جدول
در حل جدولهای متقاطع، عبارت «چنگ و چغانه» به عنوان پاسخ برای طراحانی که به دنبال آلات موسیقی قدیم، بساط عیش و نوش یا اسباب طرب ۹ حرفی هستند، کاربرد دارد.
به انگلیسی
برای برگردان این اصطلاح اصیل به انگلیسی، از تعابیری چون Music and Revelry استفاده میشود تا حس طرب را منتقل کند؛ در حالی که Harp and Castanets معادل ساختاری دقیق اجزای آن است.
به ترکی
این ترکیب در موسیقی و ادبیات دوران عثمانی نیز رسوخ کرده بود و دقیقاً با همان نامهای قدیمی به صورت Çeng ve Çegane یا به طور کلی Çalgı aletleri (سازها) شناخته میشد.
به فارسی
مترادفهای فارسی این واژه شامل عباراتی چون ساز و نوا، بزم و طرب، نای و نوش، دف و نی و به طور کلی آلات موسیقی و مطربات در زبان ادبی و متون کلاسیک است.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک فارسی (مانند اشعار حافظ و مولوی)، این ترکیب نماد مجالس سماع، شادی حال، خوشباشی و عبور از غمهای جهان است. چنگ به تنهایی به دلیل خمیدگیاش نماد تواضع یا عاشقِ قامتخمیده است، اما همراهیاش با چغانه نماد شور و غوغای مستانه میشود.
جمعبندی و توضیح کامل چنگ و چغانه
عبارت «چنگ و چغانه» یکی از اصطلاحات و کنایات اصیل و کهن در زبان و ادبیات فارسی است که ریشه در موسیقی سنتی ایران زمین دارد. این ترکیب از دو ساز متفاوت تشکیل شده است؛ «چنگ» که سازی زهی و باستانی شبیه به هارپ امروزی است و «چغانه» که نوعی ساز کوبهای، ریتمیک یا زنگولهدار قدیمی بوده که برای نگهداشتن اصول موسیقی تکان داده میشد. همراه شدن این دو ساز در کنار یکدیگر کنایه از یک ارکستر کامل، بساط عیش و نوش، و مجالس طرب و شادمانی است.
در شعر کلاسیک فارسی، شاعران بزرگی چون حافظ و مولوی از این اصطلاح برای توصیف فضاهای پرشور عرفانی، مجالس سماع و دعوت به خوشباشی و غنیمت شمردن دم استفاده کردهاند. این واژه نمادی از عبور از غمهای دنیا و پناه بردن به شادی و معنویت به شمار میرود. در طراحی جدول کلمات متقاطع نیز این عبارت اصیل با تعداد ۹ حرف به عنوان پاسخ آلات موسیقی قدیمی یا اسباب طرب کاربرد فراوانی دارد.