معنی
اژدها در باورهای عامیانه و اساطیری، جانوری تنومند، خزنده و سهمگین است که تواناییهایی مانند پرواز یا پرتاب آتش دارد. در گذشته این واژه به مارهای بسیار بزرگ واقعی (مانند بوآ یا پایتون) نیز اطلاق میشده است.
یعنی چه
در متون کهن و شاهنامه، اژدها دشمن قهرمانان و پهلوانان است و شکست دادن آن نشانهٔ شجاعت و خیرخواهی است. گاهی نیز در اساطیر به عنوان نگهبان آبها و گنجهای پنهان تصویر میشود.
مترادف
واژههای ثعبان و تنین از زبان عربی وارد متون فارسی شدهاند و به مارهای عظیم و اژدها اشاره دارند.
متضاد
این واژه به عنوان یک اسم ذات برای موجودی خاص، متضاد لغوی مستقیمی در فارسی معیار ندارد، اما در بستر اسطورهشناسی، فرشته یا پهلوان در تقابل مستقیم با آن قرار میگیرند.
هم خانواده
این واژهها همگی از یک ریشهٔ اساطیری و زبانی مشتق شدهاند. واژهٔ ضحاک در شاهنامه نیز صورت دگرگونشدهٔ اژدهاک است.
ریشه
ریشهٔ این واژه به زبانهای هندوایرانی برمیگردد. در زبان اوستایی «اَژی» و در سانسکریت «اَهی» به معنای مار است. این عبارت در فارسی میانه به «اژدهاگ» و در فارسی نو به «اژدها» تبدیل شده است.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، برای راهنمای 'مار بزرگ افسانهای' یا 'مار غاشیه'، واژهٔ پنجحرفی اژدها پاسخ اصلی است.
به انگلیسی
واژهٔ Ejderha در زبان ترکی مستقیماً از فارسی وام گرفته شده است. همچنین واژهٔ ثُعبان در قرآن کریم برای توصیف معجزهٔ عصای موسی به کار رفته است.
جمعبندی و توضیح کامل اژدها
واژهٔ «اژدها» یک واژهٔ اصیل ایرانی با ریشهای بسیار کهن در زبانهای هندوایرانی و اوستایی است. این موجود در اسطورهها و فرهنگهای مختلف، بازتابدهندهٔ مفاهیم گوناگونی است؛ در فرهنگ ایرانی و غربی اژدها غالباً نماد نیروهای اهریمنی، تاریکی، ویرانگری و خشکسالی است که پهلوانانی چون رستم و گرشاسب به نبرد با آن میبرخیزند.
از سوی دیگر، در فرهنگ شرق آسیا مانند چین، اژدها موجودی فرخنده، مقدس و نماد خرد، باران و قدرت پادشاهی به شمار میرود. گرچه خود لفظ اژدها در قرآن نیامده، اما مفهوم معادل آن در قالب واژهٔ «ثعبان مبین» برای توصیف تبدیل شدن عصای حضرت موسی (ع) به ماری عظیم بیان شده است.