معنی
دایه به زنی گفته میشود که نوزاد یا کودک شخص دیگری را شیر میدهد و یا مسئولیت پرورش، مراقبت و نگهداری او را بر عهده دارد. در کاربردهای قدیمیتر، این واژه گاهی به معنای قابله و ماما نیز استفاده میشده است.
یعنی چه
عبارت دایه در مفهوم عام یعنی زنِ مربی و پرستاری که به جای مادر، امور مربوط به تغذیه (شیردهی) و رشد کودک را در دوران نوزادی و کودکی انجام میدهد.
مترادف
در متون کهن و معاصر واژههایی مانند مرضعه (شیرده)، حاضنه (نگهدارنده)، لَله و دده به عنوان هممعنی یا کلمات نزدیک به دایه استفاده شدهاند.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «زن شیرده»، «پرستار کودک» یا «ماما در قدیم»، واژه ۴ حرفی «دایه» گزینهای دقیق است.
به انگلیسی
واژه Wet nurse دقیقاً به معنای دایهای است که به کودک شیر میدهد، در حالی که Nanny و Nursemaid بیشتر به معنای پرستار و مراقب کودک هستند.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی واژه Dadı دقیقاً معادل دایه و پرستار خانگی کودک به کار میرود.
در قرآن
خود واژه فارسی «دایه» در قرآن نیست، اما مفهوم آن با ریشه عربی «رضع» (شیردهی) آمده است؛ مانند آیه ۲۳۳ سوره بقره برای گرفتن دایه شیرده (تسترضعوا) و آیه ۱۲ سوره قصص درباره دوران نوزادی حضرت موسی و تحریم زنان شیرده (المراضع).
جمعبندی و توضیح کامل دایه
واژه «دایه» یک واژه کهن و اصیل فارسی است که ریشه در زبان پارسی میانه (dāyak) دارد و به معنای زنی است که عهدهدار شیردهی، پرستاری و تربیت نوزاد یا فرزند شخص دیگری میشود. این کلمه در ادبیات و فرهنگ ایران، نمادی از مهربانی نیابتی و پرورشدهندگی است.
پرکاربردترین جلوه فرهنگی این واژه در ضربالمثل معروف «دایه مهربانتر از مادر» دیده میشود که اشاره به دلسوزیهای بیش از حد، غیرطبیعی یا مداخلهجویانه دارد. در گذشته دایهها نقش مهمی در بزرگ کردن فرزندان خانوادههای مرفه داشتند و پیوند عاطفی عمیقی میان کودک و دایه شکل میگرفت که در متون ادبی نیز منعکس شده است.