یعنی چه
مکر ورزیدن در زبان فارسی امروز بیشتر بار معنایی منفی دارد و به معنای نیرنگ، فریب و خدعه کردن است. اما در اصل لغت و ریشه عربی آن، به معنی تدبیر و چارهجویی پنهانی است؛ اگر برای کار بد باشد مکر سیء (نیرنگ) نام دارد و اگر برای ابطال نقشه بدکاران باشد، پسندیده است.
تلفظ
این عبارت فعلی از واژه عربی «مَکر» (سکون کآف و راء) و فعل فارسی «وَرْزیدَن» تشکیل شده است.
در جدول
پاسخ دقیق برای پرسش مکر ورزیدن در جدول، خود واژه «مکر ورزیدن» با ۹ حرف است. همچنین معادلهایی چون حیله کردن و نیرنگ باختن نیز کاربرد دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به موقعیت کلام از افعالی مانند to plot و to scheme برای نقشهریزی پنهانی و از to deceive برای فریب دادن استفاده میشود.
به فارسی
واژههای سره و عبارات فعلی معادل مکر ورزیدن در فارسی شامل نیرنگ باختن، فریب دادن، دستان ساختن و چارهاندیشی پنهانی هستند. متضادهای آن نیز صداقت داشتن، یکرنگی و صفا ورزیدن است.
در قرآن
واژه مکر حدود ۴۳ بار در قرآن کریم آمده است. در فرهنگ قرآنی، مکر انسانها همان توطئه و حیلهگری است، اما مکر خدا به معنی تدبیر پنهانی و بیاثر کردن توطئه کافران است؛ مانند آیه مشهور «وَمَكَرُوا وَمَكَرَ اللَّهُ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ».
نماد چیست
در ادبیات مکتوب و عامیانه فارسی (مانند داستانهای کلیله و دمنه)، «روباه» نماد بارز مکر ورزیدن و حیلهگری است. همچنین در دیدگاه قرآنی، مکر نماد بازگشت نقشه شوم به خود فریبکار و خنثی شدن آن توسط تدبیر الهی است.
جمعبندی و توضیح کامل مکر ورزیدن
عبارت فعلی «مکر ورزیدن» ترکیبی از واژه عربی مکر و فعل فارسی ورزیدن است که در مکالمات و متون امروزی معمولاً به معنای منفی فریبکاری، تزویر و نیرنگ زدن به کار میرود. با این حال، بررسی ریشهشناختی این واژه نشان میدهد که مکر در اصل به معنای هرگونه تدبیر، چارهجویی و نقشهریزی پنهانی و پیچیده است و لزوماً بار منفی ندارد.
در فرهنگ اسلامی و آیات قرآن کریم، این واژه دو جنبه متمایز دارد؛ مکر انسانها که غالباً بر پایه خدعه و توطئه شوم است، و مکر الهی که به معنای تدبیر پنهان، حکیمانه و برتر خداوند برای خنثی کردن نقشههای بدکاران و بازگرداندن آسیب مکر به خود آنهاست. در ادبیات فارسی نیز روباه به عنوان نماد داستانی این رفتار پدیده آمده است.