معنی
این واژه از نظر لغوی صفت نسبی است و به کنایه یا تصریح، به سلسلهٔ پادشاهی قدرتمند ایران باستان در دورهٔ هخامنشیان (حدود ۵۵۰ تا ۳۳۰ پیش از میلاد) اشاره دارد که توسط کوروش بزرگ بنیانگذاری شد.
یعنی چه
در تحلیل واژهشناسی باستانی، این کلمه ترکیبی از دو بخشِ «دوست» و «منش» است و در اصطلاح عام و تاریخی، به هر چیزی که متعلق به فرهنگ، هنر، معماری یا تمدن این دورهٔ شاهنشاهی باشد، اطلاق میشود.
مترادف
متضاد
هم خانواده
ریشه
ریشهٔ این نام در کتیبهها به خط میخی ($𐏃𐎧𐎠𐎶𐎴𐎡𐏁$) ثبت شده است. این اسم از Haxā (به معنی دوست و یار) و Manah/Maniš (به معنی منش، اندیشه و روحیه) ترکیب یافته و در کل به معنای «دوستمنش» است.
جمله سازی
در جدول
در حل جدولهای کلمات متقاطع، عبارتهایی مانند «سلسله پادشاهی بزرگ ایران باستان» یا «منسوب به جد کوروش بزرگ» به این واژه اشاره دارند.
به انگلیسی
در متون تخصصی انگلیسی، برای اشاره به امپراتوری یا آثار این دوره از واژهٔ Achaemenid Empire استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل هخامنشی
واژهٔ هخامنشی بیش از آنکه یک صفت لغوی ساده باشد، تداعیکنندهٔ یکی از درخشانترین و گستردهترین امپراتوریهای جهان باستان است. این واژه از نام «هخامنش»، نیا و سرسلسلهٔ این دودمان ریشه گرفته که در زبان پارسی باستان معنای بسیار ژرفی همچون «دارندهٔ منشِ دوستی» دارد. تفکر، هنر و جهانداری این دوره تاریخی، تأثیر عمیقی بر فرهنگ جهانی بر جای گذاشته است.
اگرچه خودِ کلمه به طور مستقیم در کتابهای آسمانی مانند قرآن نیامده، اما بسیاری از مفسران بزرگ مانند علامه طباطبایی، شخصیت تاریخی کوروش بزرگ هخامنشی را با ذوالقرنین ذکر شده در سوره کهف مطابقت دادهاند. نمادهایی مانند درفش شهباز، فروهر و گل نیلوفر آبی (لوتوس) از آشناترین نشانههای تصویری هستند که با شنیدن نام این سلسله در ذهن متبادر میشوند.