یعنی چه
ترکیب «پس فطرت» شکل گفتاری یا املای نادرست واژه «پستفطرت» است. این صفت برای توصیف فردی به کار میرود که ذات، سرشت و اخلاق او آلوده به رذایل، فرومایگی و پستی است و رفتارهای غیرانسانی و ناپسند از خود بروز میدهد.
تلفظ
تلفظ صحیح و اصیل این واژه با تلفظ مجزای دو بخش آن یعنی پَست (past) و فِطرَت (fetrat) صورت میگیرد، هرچند در گویش سریع و عامیانه ممکن است حرف «ت» در بخش اول حذف یا ضعیف تلفظ شود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این عبارت با توجه به صورت سوال میتواند خودِ عبارت درخواستی با ۱۰ حرف باشد، یا معادلهای دقیق آن مانند فرومایه، دنی، دون و سفله مد نظر قرار گیرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای توصیف فرد پستفطرت یا کسی که دارای ذات و شخصیتی فرومایه است، از صفات متعددی با توجه به شدت رذالت استفاده میشود.
به عربی
زبان عربی واژگان غنی و متعددی برای رساندن مفهوم پستی سرشت و فرومایگی اخلاقی دارد که هرکدام به جنبهای از رذالت اشاره دارند.
به فارسی
این کلمه یک صفت مرکب (فارسی-عربی) است. بخش اول آن «پست» (فارسی به معنی پایین و حقیر) و بخش دوم آن «فطرت» (عربی به معنی سرشت) است. از واژههای همخانواده آن میتوان به پستی، پستتر، فاطر و فطری اشاره کرد. واژههای متضاد آن نیز پاکنهاد، بلندفطرت و شریففطرت هستند.
در قرآن
خودِ ترکیب «پستفطرت» به دلیل ساختار فارسی-عربی در قرآن وجود ندارد. با این حال، ریشه بخش دوم آن یعنی «فطرت» یک بار در آیه ۳۰ سوره روم به کار رفته است. همچنین قرآن کریم برای توصیف افراد فرومایه و بدذات از واژههایی نظیر «عُتُلّ» (سرکش و فرومایه) و «زَنِیم» (ناکس و بیریشه) در آیه ۱۳ سوره قلم استفاده کرده است.
نماد چیست
در ادبیات فارسی و فرهنگ عامه، پستفطرتی نماد غلبه رذایل، شهوت، کینه یا ظلم بر وجدان انسانی و سقوط کامل اخلاقی است. در تمثیلهای حیوانی نیز حیواناتی مانند کفتار یا شغال به دلیل رفتارهایی چون لاشخوری یا دزدی کمینکرده، نماد این صفت شمرده میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل کلمه پس فطرت
عبارت «پس فطرت» در اصل شکل عامیانه و املای نادرست صفت مرکب «پستفطرت» است. این واژه از ترکیب واژه فارسی «پست» (به معنی پایین و کمارزش) و واژه عربی «فطرت» (به معنی سرشت و خلقت اولیه) ساخته شده است و برای اشاره به افرادی به کار میرود که از نظر اخلاقی، انسانی و روحی در مرتبهای بسیار پایین قرار دارند و ذاتشان به رذایل آلوده است.
در فرهنگ لغت و ادبیات فارسی، معادلهایی همچون فرومایه، ناکس، سفله، دنی و لئیم برای این مفهوم ذکر شده و در نقطه مقابل آن، صفاتی چون پاکنهاد، شریففطرت و بلندهمت قرار دارند. این اصطلاح اگرچه صراحتاً در قرآن نیامده، اما مفاهیم مشابه آن با واژگانی چون عتُل و زنیم بازتاب یافته است.
در حوزه نمادشناسی و تمثیل، پستفطرتی نشاندهنده تاریکترین جنبههای سقوط اخلاقی انسان و ترجیح دادن خوی حیوانی و مکر بر وجدان و سرشت پاک الهی است؛ به طوری که در ادبیات عامه رفتارهای حیواناتی نظیر کفتار و شغال به عنوان مابهازای استعاری این صفت شناخته میشود.