یعنی چه
صعوة در لغت به معنای پرندهای کوچک، ظریف و شبیه به گنجشک است که جثهای ریز دارد. در اصطلاح زیستشناسی، تیره مشخصی از پرندگان به نام صعوگان (Prunellidae) را شامل میشود که به آنها آبدارک یا سنگانه نیز میگویند.
تنزيل/تلفظ
این واژه به صورت صَعْوَة (با فتح صاد، سکون عین و فتح واو) تلفظ میشود. ریشه لغوی آن «صعو» است که به ریز و باریک بودن سر یا بانگ کردن جوجه اشاره دارد.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این کلمه دقیقاً ۴ حرف دارد و معمولاً با راهنماهایی چون «پرنده کوچک گنجشکسان» یا نامهای دیگر آن مانند آبدارک و سنگانه مطرح میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این پرنده از واژه Accentor استفاده میشود. همچنین به دلیل شباهت ظاهری زیاد به گنجشک، به آن Hedge sparrow یا به طور عامیانه Sparrow نیز میگویند.
به عربی
در عربی معیار این واژه عیناً «صَعْوَة» است و به پرندگان ریزجثه از جنس عصفور (گنجشکسانان) اطلاق میشود. جمع آن در زبان عربی به صورت صَعْو، صِعاء و صَعَوات میآید.
به فارسی
معادلهای دقیق و سنتی این واژه در زبان فارسی شامل آبدارک، سنگانه، نژندک، دمسیجه و ترترک است که همگی به نوعی پرنده ریزجثه و گنجشکمانند اشاره دارند.
در قرآن
واژه «صعوه» به عنوان نام پرنده در متن آیات قرآن کریم به کار نرفته است. با این حال، در برخی تفاسیر و روایات ذیل آیه ۴۰ سوره فرقان، هنگام ذکر شهرهای قوم لوط، از شهری به نام «صعوة» یاد شده که ساکنان آن به دلیل عدم ارتکاب گناه آسیب ندیدند. همچنین در فقه اسلامی، این پرنده حلالگوشت بوده و کشتن آن توسط فرد محرم در حال احرام، کفارهای معادل یک مد طعام دارد.
نماد چیست
در ادبیات عرفانی و مذهبی، به ویژه در کتاب منطقالطیر عطار نیشابوری، صعوه نماد انسانهای ضعیفنفس و کمهمتی است که به دلیل ترس از سختیهای مسیر عرفان و به بهانه جثه کوچک خود، از سفر به سوی سیمرغ بازمیمانند و به داشتههای ناچیز خود دلخوش میکنند. شاعرانی چون رودکی، مولوی و سعدی نیز آن را نماد ضعف در برابر پرندگان قدرتمندی چون باز و عقاب قرار دادهاند.
جمعبندی و توضیح کامل صعوة
واژه «صعوة» در اصل یک کلمه عربی به معنای پرندهای بسیار کوچک، ظریف و از تیره گنجشکسانان است که در زبان فارسی با نامهایی چون آبدارک و سنگانه شناخته میشود. این واژه اگرچه در متن قرآن به عنوان پرنده ذکر نشده، اما در روایات تفسیری نام شهری از بلاد قوم لوط بوده که از عذاب الهی مصون ماند، و در فقه اسلامی نیز احکام مربوط به صید و کفاره احرام برای آن تبیین شده است.
در قلمرو ادبیات فارسی، صعوه جایگاه نمادین ویژهای دارد. شاعران کلاسیک به ویژه عطار نیشابوری در منطقالطیر، از این پرنده ظریف برای تصویر کردن انسانهای عافیتطلب و کمطاقت استفاده کردهاند که همت بلند ندارند و به بهانه ناتوانی جثه، از گام نهادن در مسیرهای بزرگ زندگی و معرفت هراس دارند.