یعنی چه
کینهتوزی یک ویژگی اخلاقی و رفتاری است که در آن فرد خصومت، نفرت و دشمنی پنهانی را برای مدت طولانی در دل خود حفظ میکند و منتظر فرصتی برای تلافی، انتقامجویی یا آسیب رساندن به طرف مقابل میماند. این واژه از دو بخش «کینه» (به معنی دشمنی و نفرت) و «توزی» (از مصدر توزیدن/توختن به معنی کشیدن و تلافی کردن) تشکیل شده است.
تلفظ
تلفظ دقیق این واژه به صورت [کِینِهتوزی] است که در آوانگاری بینالمللی به صورت /kiːne tuːziː/ ثبت میشود.
در جدول
در حل جدول کلمات متقاطع، واژه «کینهتوزی» دقیقاً ۸ حرف دارد. بسته به تعداد حروف خواسته شده، معادلهایی چون عداوت، حقد، شتردلی یا کینهوری نیز ممکن است به کار بیایند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژگان متعددی برای رساندن این مفهوم وجود دارد؛ Grudge بیشتر به معنای گله و کینه به دل گرفتن است، در حالی که Malice و Rancor به دشمنیهای عمیقتر و بدخواهی اشاره دارند.
به فارسی
مترادفهای اصیل و رایج این واژه در زبان فارسی شامل کینهوری، بدخواهی، دشمنی پایدار، کینخواهی و در اصطلاحات قدیمیتر «شتردلی» (برگرفته از رفتار نمادین شتر) است. در مقابل، واژههایی مثل گذشت، عفو، بخشش، صفا و مهرورزی متضاد آن هستند.
در قرآن
عین واژه فارسی «کینهتوزی» در متن قرآن کریم وجود ندارد؛ اما مفاهیم معادل عربی آن به طور دقیق به کار رفته است. از جمله واژه «غِلّ» در آیه ۱۰ سوره حشر (وَلَا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلًّا) به معنای کینه پنهان، و واژه «أَضْغَان» در آیه ۲۹ سوره محمد به معنای کینههای شدید و مخفی آشکار شده است.
نماد چیست
در فرهنگ عامه و باورهای ایرانی، «شتر» نماد بارز کینهتوزی است و اصطلاح «کینه شتری» به همین ویژگی اشاره دارد، زیرا معروف است که شتر آزار را فراموش نمیکند. در ادبیات نیز کینهتوزی نماد زهر درونی، فرسایش روح، تاریکی قلب و آتش ویرانگر انتقام به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل کینه توزی
کینهتوزی یکی از صفات ناپسند اخلاقی و روانی است که ریشه در عدم فراموشی بدیها، ناتوانی در بخشش و تمایل عمیق به تلافی و انتقامجویی دارد. ساختار این واژه مرکب از «کینه» (به معنی نفرت) و «توزی» (از مصدر توزیدن به معنی تلافی کردن) نشان میدهد که این مفهوم صرفاً یک حس درونی نیست، بلکه فرآیندی پویا برای اعمال و بازگرداندن آسیب به دیگری است.
در فرهنگ و ادبیات فارسی، کینهتوزی همواره نکوهش شده و از آن با نمادهایی چون «کینه شتری» یا «تاریکی دل» یاد میشود؛ چرا که این خصلت بیش از آنکه به طرف مقابل آسیب برساند، روح و روان خود فرد کینهتوز را دچار فرسایش و زهرآلودگی میکند. در متون دینی و قرآنی نیز هرچند این واژه فارسی دیده نمیشود، اما با مفاهیمی مثل «غل» و «اضغان» به شدت از داشتن آن در قلب برحذر داشته شده است.
بهترین راه مقابله با این حالت روحی ناخوشایند، تقویت روحیه عفو، گذشت و بلندنظری است که در نقطه مقابل کینهتوزی قرار دارند و مایه آرامش فردی و صلح اجتماعی میشوند.