یعنی چه
زنار بستن در اصل به معنی بستن زنّار (کمربند یا رشته خاص) به دور کمر است که در گذشته اقلیتهای دینی (مسیحیان، زرتشتیان و یهودیان) در قلمرو اسلامی برای متمایز شدن از مسلمانان استفاده میکردند. در ادبیات فارسی، این عبارت به صورت کنایی به معنای کافر شدن، ترک مسلمانی، یا روی آوردن به عشق مجازی و شیدایی به کار میرود.
تلفظ
این ترکیب فعلی از واژه زُنّار (با تشدید نون و ضمه ز) و فعل بستن تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این کنایه با توجه به تعداد حروف بر اساس عبارت «زنار بستن» (۸ حرف) یا مترادفات آن تعیین میشود.
به انگلیسی
در متون انگلیسی بسته به سیاق متن، برای معنای لغوی از عبارات مربوط به بستن کمربند مذهبی و برای معنای کنایی از تغییر دین استفاده میشود.
به عربی
واژه زنار خود از طریق زبان سریانی وارد عربی شده و افعال مشتقی مانند تزّنر برای این مفهوم ساخته شده است.
به فارسی
معادلها و برگردانهای دقیق فارسی این عبارت در متون کلاسیک شامل ترسایی کردن (مسیحی شدن)، کفر ورزیدن و دلبستگیِ نمایان به معشوق است.
نماد چیست
در تاریخ، نماد متمایز شدن اهل ذمه بود. اما در ادبیات و تصوف فارسی، نماد عشق مفرط، بدنامی اختیاری برای عبور از زهد ریایی (مانند داستان شیخ صنعان)، و گاهی قید و بندهای نفسانی یا در مقابل، پایبندی به عهد و طاعت معشوق است.
جمعبندی و توضیح کامل زنار بستن
عبارت «زنار بستن» ریشه در قوانین تاریخی قلمروهای اسلامی دارد که در آن اقلیتهای مذهبی (به ویژه مسیحیان) موظف به پوشیدن کمربندی به نام زُنّار (برگرفته از واژه یونانی Zonárion) بودند تا ناشناس نمانند. این عمل ظاهری در طول زمان وارد زبان و ادبیات فارسی شد و معنایی فراتر از یک پوشش ساده یافت.
در ادبیات کلاسیک و عرفانی ما، زنار بستن کنایهای عمیق از تغییر آیین، کفر، و ترجیح دادن عشق بر عقل و دین شد. نمونه بارز آن در داستان شیخ صنعان عطار متجلی است که به خاطر عشق دختر ترسا، خرقه صوفیگری را میسوزاند و زنار میبندد. این مفهوم گاهی در شعر شاعرانی چون سعدی و حافظ برای طعنه زدن به زاهدان ریاکار به کار رفته است؛ یعنی کافرِ یکرنگ بودن و زنار بستن، شرف دارد بر صوفیِ ریاکاری که در زیر خرقه خود هزاران زنار پنهان کرده است.
از نظر عرفانی نیز این واژه دو رویه دارد؛ در وجه مذموم نشاندهنده تعلقات دنیوی و بندهای نفسانی است و در وجه ممدوح، نشان از کمر همت بستن برای طاعت، بندگی خالصانه و وفاداری به معشوق حقیقی دارد.