یعنی چه
ذرائع جمع تکسیر واژه «ذریعه» است. این کلمه در لغت به معنای هر نوع وسیله، راه، سبب، دستآویز یا مقدمهای است که انسان را به یک هدف یا نتیجه مشخص (چه خوب و چه بد) برساند.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه در زبان مبدأ (عربی) «ذَرائع» به فتح ذال است که در زبان فارسی معمولاً به صورت «ذرایع» تلفظ و نگارش میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمه «ذرائع» به عنوان پاسخ برای طراحان سوال با راهنمای «جمع ذریعه»، «وسایل و اسباب» یا «واسطهها» کاربرد دارد.
به انگلیسی
بسته به بافت متن و کاربرد آن، میتوان از واژگانی نظیر means برای ابزارها یا pretexts برای بهانهها استفاده کرد.
به عربی
این کلمه اصالتاً عربی است و در این زبان نیز دقیقاً به همین صورت به عنوان جمع تکسیر «ذریعة» به کار میرود.
به فارسی
معادلهای دقیق و روان فارسی این واژه شامل وسایل، اسباب، راهها، پیشزمینهها و دستآویزها میشود.
در قرآن
خود واژه «ذرائع» در متن قرآن کریم به کار نرفته است؛ اما ریشه ثلاثی آن در کلماتی مانند «ذِراع» (به معنی دست یا واحد اندازهگیری) دیده میشود. همچنین مفهوم اصطلاحی آن در فقه، بر اساس آیاتی مانند آیه ۱۰۸ سوره انعام (منع دشنام به بتها برای جلوگیری از دشنام کافران به خدا) استخراج شده است.
نماد چیست
این کلمه یک مفهوم انتزاعی و فقهی-حقوقی است و نماد مادی خاصی ندارد، اما در اصطلاح فقهی نماد واسطهها و راههایی است که نیت انسان را به نتیجه (مصلحت یا مفسده) متصل میکند.
جمعبندی و توضیح کامل ذرائع
واژه «ذرائع» (که در فارسی به صورت ذرایع نیز نوشته میشود) جمع تکسیر کلمه عربی «ذریعه» است. این کلمه در لغت به معنای وسایل، راهها، اسباب و دستآویزهایی است که انسان را به یک هدف یا مقصد مشخص میرسانند؛ فارغ از اینکه آن هدف خیر باشد یا شر.
در اصطلاحات فقهی و حقوقی، این کلمه کاربرد ویژهای دارد و غالباً در قاعده معروف «سد ذرائع» به کار میرود. منظور از سد ذرائع، بستن راهها و ممنوع کردن ابزارهای مباحی است که فرد را به یک کار حرام یا مفسده میکشانند؛ مانند ممنوعیت فروش انگور به کارخانه شرابسازی.
ریشه لغوی این کلمه به معنای واسطه یا پناهگاهی بوده که صیاد پشت آن پنهان میشده تا به شکار نزدیک شود و بعدها به هر نوع وسیله برای رسیدن به مقصود اطلاق شده است. متضاد این کلمه «غایات» یا «مقاصد» (اهداف نهایی) است.