مقسمی یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل مقسمی

واژه مقسمی اصطلاحی با دو هویت کاملاً مجزا در زبان فارسی است. از یک سو در فضای تخصصی فلسفه و منطق (به صیغه مِقْسَمَی) به معنای ویژگی یا اعتباری است که به اصلِ عنوانِ تقسیم‌شونده، پیش از ورود به اقسام، تعلق می‌گیرد؛ مانند بحث معروف «لا بشرط مقسمی» که بر ماهیت مطلق دلالت دارد. از سوی دیگر، در اصطلاحات معماری سنتی و بنایی ایرانی (به صیغه مُقَسَّمی)، به اسلوب خاصی از تراش دادن لبه‌های آجر اشاره می‌کند که امکان اتصال زاویه‌دار و زیبای نبش‌ها را فراهم می‌ساخته و اصطلاحاً به آن فارسی‌بریدن نیز می‌گفتند.

این واژه از ریشه عربی «ق س م» به معنای بخش کردن و توزیع کردن مشتق شده و با الحاق یای نسبت فارسی ساختاری صفت‌گونه یافته است. اگرچه خود واژه در متون عمومی یا قرآن مجید دیده نمی‌شود، ریشه آن در فرهنگ اسلامی همواره یادآور مفاهیمی چون سهم، بخش‌بندی امور و تقدیر روزی است.