یعنی چه
این اصطلاح کنایه از ارزیابی دقیق، تشخیص سره از ناسره و به بوتهٔ آزمایش گذاشتن وفاداری، صداقت یا کیفیت یک چیز است تا باطن و ارزش واقعی آن آشکار شود.
تلفظ
تلفظ این عبارت بهصورت [zar be sange siyāh kašidan] است.
در جدول
پاسخ متداول برای این مفهوم در جدولهای کلمات متقاطع، اصطلاحاتی چون «محک زدن» یا «عیارسنجی» است، اما خود عبارت دقیقاً ۱۶ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی از اصطلاح To put to the touchstone برای بیان مفهوم سنجش و ارزیابی عیار استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی برای رساندن این مفهوم کنایی از واژه محک (سنگ محک) و آزمایش به وسیله آن استفاده میکنند.
به فارسی
معادلهای روان و سرهٔ این اصطلاح در زبان فارسی شامل عیارسنجی، به بوته آزمایش گذاشتن، سره از ناسره شناختن و سنجش خلوص است.
نماد چیست
در ادبیات فارسی، «سنگ سیاه» (سنگ محک) نماد معیار حقیقت و سنجش عدالت است و «زر» نماد پاکی، حقیقت درونی یا عیار واقعی انسانها در مواجهه با سختیهاست.
جمعبندی و توضیح کامل زر به سنگ سیاه کشیدن
عبارت کنایی «زر به سنگ سیاه کشیدن» (یا زر بر سنگ سیاه زدن) ریشه در فرهنگ صرافی و جواهرسازی سنتی دارد. در این پیشه کهن، «سنگ سیاه» در واقع همان سنگ محک (Touchstone) بود؛ سنگی سیلیسی و تیره که صرافان قدیمی طلا را روی آن میکشیدند تا از روی رنگ اثرِ بهجای مانده بر سنگ، عیار، خلوص و اصالت آن را بسنجند.
این اصطلاح در ادبیات کلاسیک فارسی (مانند اشعار خاقانی، نظامی و حافظ) بارها به عنوان کنایه از ارزیابی ارزش واقعی، تشخیص سره از ناسره و سنجش وفاداری یا صداقت انسانها به کار رفته است. مواجهه با سختیها و آزمونهای روزگار مابازای عینی همان سنگ سیاه است که عیار باطنی فرد را آشکار میکند.
اگرچه این عبارت در قرآن کریم به صورت مستقیم و واژهبهواژه نیامده است، اما از نظر مفهومی قرابت نزدیکی با مفاهیمی چون «ابتلا»، «امتحان الهی» و «تمحیص» (جدا کردن ناخالصیها و خالص کردن مؤمنان) دارد که در آیاتی مانند آیه ۱۴۱ سوره آلعمران به آن اشاره شده است.