یعنی چه
کمظرف در زبان فارسی به کسی گفته میشود که گنجایش و تحمل روانی، فکری یا عاطفی کمی دارد. این اصطلاح مجازاً برای افراد کمحوصله، زودرنج، بیجنبه یا کسانی که توانایی نگهداری راز را ندارند و با رسیدن به مال و مقامی کوچک مغرور میشوند، به کار میرود.
تلفظ
این کلمه از دو جزء «کَم» (فارسی) و «ظرف» (عربی) تشکیل شده و در گویش معیار فارسی به صورت صفت مرکب [کَمْ ظَرْف] تلفظ میشود.
در جدول
در معماها و جداول کلمات متقاطع، واژه ۵ حرفی «کمظرف» یا مترادفهای آن مانند «کمحوصله» و «بیجنبه» به عنوان پاسخ اخلاق منفی یا کمظرفیتی شناخته میشوند.
به انگلیسی
بسته به بافت متن، میتوان از واژگانی که به تنگی نظر، سطحی بودن یا کمتحملی اشاره دارند به عنوان معادل استفاده کرد.
به فارسی
در واژهنامههای فارسی برای این صفت مرکب، برابرهایی همچون بیتحمل، تندخو، رازافشان (ناتوان در حفظ راز)، سفیه و کمصبر آمده است که همگی به نوعی نقص در گنجایش درونی اشاره دارند.
در قرآن
خود واژه ترکیبی «کمظرف» در متن قرآن کریم وجود ندارد؛ اما مفاهیم اخلاقی مشابهی مانند «هَلوع» (در آیه ۱۹ سوره معارج به معنی حریص و کمطاقت) یا تعبیر «ضَائِقٌ بِهِ صَدْرُکَ» (تنگشدن سینه از بیحوصلگی) به این ویژگی روحی اشاره دارند.
نماد چیست
در نمادشناسی فرهنگی و ادبیات فارسی، شخص کمظرف به کوزه یا ظرف کوچک و کمعمقی تشبیه میشود که با چند قطره آب سرریز میکند. همچنین گاهی به طبل توخالی تشبیه میشود که ادعای زیاد دارد اما از درون بیعمق است.
جمعبندی و توضیح کامل کمظرف
واژه «کمظرف» یک صفت مرکب کاربردی در زبان فارسی است که از ترکیب پیشوند نقص «کم» و واژه عربی «ظرف» (به مجازِ گنجایش روانی و فکری) ساخته شده است. این اصطلاح دقیقاً به فردی اشاره دارد که سعه صدر و توانایی تحمل سختیها، شنیدن نقدها، حفظ اسرار یا حتی هضم موفقیتهای ناگهانی را ندارد و به سرعت واکنشهای تند یا مغرورانه از خود نشان میدهد.
در حوزه اخلاق و ادبیات، این ویژگی رفتاری در نقطه مقابل «سعه صدر»، «بردباری» و «بزرگمنشی» قرار میگیرد. انسان کمظرف در برابر ناملایمات زود میشکند یا خشمگین میشود و در برابر نعمتها و مقامهای دنیوی نیز به سرعت خود را گم میکند؛ به همین دلیل در فرهنگ عامه به چنین افرادی «بیجنبه» نیز میگویند.