یعنی چه
این واژه دو معنای کاملاً مجزا دارد: در کاربرد عامیانه و فارسی، دگرگونشدهٔ کلمهٔ «دکمه» (وسیله اتصال لباس) است. در لغتنامههای عربی، به شتر یا گوسفند پیری گفته میشود که دندانهایش ریخته باشد.
تلفظ
در زبان عربی با الف و لام تعریف به صورت «الدَّقْمَة» تلفظ میشود. در گویشهای محلی و فارسی عامیانه نیز همانند «دَگمه» یا «دُکمه» خوانده میشود.
به انگلیسی
بسته به ریشه و کاربرد مدنظر، در معنای اول معادل دکمه و در معنای دوم توصیفکننده حیوان فرتوت است.
به عربی
در عربی فصیح برای دکمه لباس از واژه «الزر» استفاده میشود، هرچند خود «الدقمه» در برخی گویشهای خلیجی به کار میرود.
به ترکی
ریشه نهایی واژه دکمه به زبانهای ترکی باستان و واژه tüg- (بستن و گره زدن) بازمیگردد که وارد عربی عامیانه و فارسی شده است.
به فارسی
در زبان فارسی اصیل و فرهنگهای واژگان نظیر هوشیار، این کلمه دگرگونی آوایی از واژههای تکمه، تگمه یا دکمه است که برای بستن لباس یا فشردن کلیدها کاربرد دارد.
در قرآن
کلمه «الدقمه» یا ریشه آن هیچگونه کاربرد قرآنی و دینی ندارد و واژهای کاملاً لغوی، عامیانه یا صنعتی محسوب میشود.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک نماد تثبیتشدهای ندارد، اما از نظر مفهومی به دلیل کاربرد دکمه، اشاره به وصل کردن دو بخش لباس یا کنترل و هدایت دستگاهها دارد.
جمعبندی و توضیح کامل الدقمه
واژه «الدقمه» یک کلمه با ظاهر عربی (همراه با الف و لام تعریف) است که در دو قلمرو معنایی متفاوت کاربرد دارد. در فرهنگ عامیانه و برخی واژهنامههای فارسی، این کلمه در واقع همان «دکمه» یا «دگمه» خودمان است که ریشه تاریخی آن به واژگان ترکی باستان بازمیگردد و مسیر دگرگونی صوتی را طی کرده است.
از سوی دیگر، در متون کهن لغت عربی مانند منتهیالارب، «دقمة» معنای کاملاً متفاوتی دارد و به دامها (مانند شتر و گوسفند) پیر و فرتوتی اشاره میکند که دندانهای خود را از دست دادهاند. این واژه در قرآن کریم کاربردی ندارد و امروزه بیشتر در بازیهای جدول یا بررسیهای ریشهشناختی لغات مورد توجه قرار میگیرد.