معنی
واژه قسمت در زبان فارسی به دو مفهوم عمده اشاره دارد؛ نخست به معنی پاره، بخش، تکه یا سهمی از یک مجموعه کامل (مانند قسمت اول یک فیلم) و دوم در فرهنگ عامه و ادبیات به معنی تقدیر، روزی مقدرشده، بخت و سرنوشت انسان.
یعنی چه
عبارت قسمت در اصطلاح به سهم و نصیبی گفته میشود که به یک فرد تعلق میگیرد. در نگاه بختگرایانه و ادبی، نشاندهنده جریان یا اتفاقی است که بر اساس مشیت و تقدیر رقم خورده و از اراده مستقیم انسان خارج است.
مترادف
متضاد
هم خانواده
ریشه
این واژه از ریشه سهحرفی عربی «قسم» (قَسَمَ) وام گرفته شده است که در اصل به معنای توزیع، بخش کردن و سهمبندی منصفانه است و با همین ساختار مصدری و اسمی وارد زبان فارسی شده است.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی مانند بخش، سهم، بهره، تکه و لت به عنوان هممعنیِ قسمت به کار میروند. واژه اصلی قسمت دقیقاً از ۴ حرف تشکیل شده است.
به انگلیسی
اگر منظور از قسمت، تکهای از یک کل باشد از Part یا Section استفاده میشود؛ اگر منظور سهم مالی یا معنوی باشد از Share و در صورتی که به معنای بخت و تقدیر باشد، واژگان Fate و Destiny مناسبترین معادلها هستند.
جمعبندی و توضیح کامل قسمت
واژه «قسمت» یکی از کلیدیترین کلمات در زبان و فرهنگ فارسی است که مرز میان مادیگرایی و معناگرایی را پیوند میدهد. از یک سو در امور روزمره، ریاضیات و ساختارها به معنی تکه، بخش یا سهمی ملموس از یک کلِ واحد به کار میرود؛ از سوی دیگر در نگاهی عمیقتر و عامیانهتر، معرفِ باورهای فرهنگی به قضا و قدر، روزی مقدرشده و بخت و اقبال انسان در پهنه زندگی است.
این واژه که ریشهای عربی دارد، در فرهنگ و ادبیات کلاسیک ما جایگاهی ویژه یافته و مفاهیمی چون عدالت در توزیع (با نماد ترازو) و همچنین تسلیم در برابر دگرگونیهای روزگار (با نماد چرخ فلک) را بازتاب میدهد. در کتاب آسمانی قرآن نیز مشتقات این ریشه بارها برای اشاره به تقسیم عادلانه ارث، رزق و نعمتهای الهی به کار رفته است.