معنی
«غنیمتشمار» صفت فاعلی مرخم یا فعل امر از مصدر غنیمت شمردن است. این واژه به فردی اشاره دارد که ارزش زمان، عمر، فرصتها یا نعمتهای پیشآمده را بهخوبی درک میکند و پیش از دست رفتن، از آنها به بهترین شکل سود میبرد.
یعنی چه
این عبارت کنایه از هوشمندی در استفاده از زمان و فرصتشناسی است؛ یعنی انسان ارزش موقعیتهای زندگی را بداند، از غفلت دوری کند و دم را غنیمت بشمارد تا دچار پشیمانی نشود.
مترادف
واژههای فوق بسته به اینکه «غنیمتشمار» را صفت فاعلی (فرصتشناس) یا فعل امر (قدر بدان) در نظر بگیریم، به عنوان هممعنی استفاده میشوند.
تلفظ
تلفظ دقیق این واژه به صورت [ġanīmat-šomār] است که از ترکیب واژه عربی غنیمت و بن مضارع فعل فارسی شمردن ساخته شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی چون «فرصت را ارزشمند دانستن» یا «قدردان عمر»، واژه ۹ حرفی «غنیمت شمار» کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم صفت غنیمتشمار از عبارات توصیفی استفاده میشود و برای حالت امری آن، اصطلاحات مشهوری مانند Carpe diem به کار میرود.
به عربی
در زبان عربی از ریشه «غَنَمَ» واژگانی چون مغتنم و غانم برای اشاره به این مفهوم استفاده میشود و عبارت «اغتنم الفرصة» معادل دقیق غنیمت شمردن فرصت است.
به فارسی
سرهنویسی یا معادلهای خالص فارسی آن شامل واژههایی چون «فرصتشناس» یا «وقتشناس» است که به جای ترکیب عربی-فارسی غنیمتشمار به کار میروند.
جمعبندی و توضیح کامل غنیمت شمار
واژه «غنیمتشمار» ترکیبی فصیح و کنایی در فرهنگ و ادبیات فارسی است که اهمیتِ محوریِ زمان و ارزشگذاری بر فرصتهای ناب زندگی را یادآور میشود. این واژه هم در شکل وصفی به معنای فرد هوشیار و فرصتشناس جلوه میکند و هم در شکل امری، دعوتی است به رهایی از غفلت و استفاده حداکثری از عمر.
در سنت ادبی ایران، به ویژه در اشعار شاعران بزرگی چون حافظ، سعدی و خیام، اندیشه «دمغنیمتی» یا همان اغتنام فرصت، به عنوان پادزهری در برابر گذرا بودن جهان مطرح است. این مفهوم بر این نکته تاکید دارد که نعمتها و موقعیتهای حال حاضر تکرارناشدنی هستند و باید پیش از فوت وقت، آنها را دریافت.