معنی
در لغت به معنای پراکنده کردن و افشاندن است، اما در اصطلاح ادبیات به متنها و نوشتههایی مکتوب گفته میشود که پایبند به قوانین عروضی، وزن و قافیه نیستند و ساختاری مستقیم و طبیعی دارند.
یعنی چه
نثر یعنی شیوهای از بیان که در آن کلمات به صورت آزاد و بدون قالبهای سخت موسیقایی کنار هم قرار میگیرند تا مفهوم را به شکلی واضح، عقلانی و مستقیم به مخاطب منتقل کنند.
مترادف
واژههایی که مفهوم نوشتار یا گفتار غیرشعری و آزاد را میرسانند.
متضاد
کلماتی که به کلام آهنگین، موزون و دارای قافیه اشاره دارند.
هم خانواده
این کلمات همگی از ریشه ثلاثی مجرد «ن - ث - ر» مشتق شدهاند و رابطهای معنایی با مفهوم پخش کردن یا پراکندگی دارند.
ریشه
واژه نثر از زبان عربی وارد فارسی شده است. معنای اصلی و لغوی این ریشه «پراکنده کردن» و «افشاندن» است و به این دلیل به سخن غیرمنظوم نثر میگویند که کلمات در آن مانند دُرّ و مرواریدِ پاشیده شده، بدون زنجیره وزن و قافیه در کنار هم قرار میگیرند.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای متقاطع، معمولاً در پاسخ به راهنماهایی چون «کلام غیرمنظوم»، «سخن پاشیده» یا «مقابل شعر و نظم»، واژه سه حرفی «نثر» مد نظر است.
به انگلیسی
واژه Prose در زبان انگلیسی دقیقاً معادل نثر در ادبیات فارسی است که برای توصیف ساختارهای نوشتاری معمولی و روایی به کار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل نثر
واژه نثر در اصل ریشهای عربی دارد و به معنای افشاندن و پراکنده ساختن است. در دنیای ادبیات، این کلمه به عنوان قالبی در مقابل شعر و نظم شناخته میشود؛ ساختاری که در آن نویسنده بدون قید و بندهای وزن عروضی و قافیه، به بازگو کردن مفاهیم، داستانها و اندیشهها میپردازد. نثر به زبان گفتاری و روزمره مردم نزدیکتر است و به همین دلیل ابزاری کارآمد برای انتقال مستقیم مفاهیم عقلانی، فلسفی و روایی به شمار میرود.
اگرچه خود کلمه نثر به عنوان یک اصطلاح ادبی در قرآن نیامده است، اما مشتقات آن مانند «منثور» و «انتثرت» چندین بار با همان کاربرد لغوی یعنی پراکندگی ستارگان یا ذرات گرد و غبار استفاده شدهاند. در سنت ادبی فارسی، نثر سیر تکاملی پربار و متنوعی را طی کرده و از نثر ساده و مرسل به سمت نثر مسجع و آهنگین (مانند مقامات حمیدی و گلستان سعدی) حرکت نموده و امروزه دوباره به سادگی و روانی گراییده است.
در یک نگاه کلی، نثر نمادی از واقعگرایی، صراحت و منطق در بیان است. برخلاف شعر که احساسات، تخیل فشرده و موسیقی واژگان را در اولویت قرار میدهد، نثر بستری مناسب برای روایتهای طولانی، تاریخنگاری، استدلالهای علمی و ارتباطات روزمره انسانی فراهم میسازد.