یعنی چه
زیر نهنج اصطلاح مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی برای واژه «هیپوتالاموس» است. این اندام غدهای کوچک و مخروطیشکل در مغز میانجی است که به عنوان مرکز اعمال غریزی و فرماندهی سیستم عصبی خودکار عمل میکند و وظایفی چون تنظیم سوختوساز، تشنگی، گرسنگی و خواب را بر عهده دارد.
تلفظ
این واژه به صورت «زِیرِ نَهَنج» تلفظ میشود. کلمه «نهنج» در زبان فارسی کهن به معنی بستر یا کرسی بوده که امروزه در زیستشناسی به عنوان معادل تالاموس به کار میرود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «هیپوتالاموس» یا «بخش زیرین تالاموس در مغز»، واژه ۷ حرفی «زیر نهنج» مد نظر است.
به انگلیسی
در اصطلاحات پزشکی و زیستشناسی بینالمللی، معادل دقیق کلمه زیر نهنج، واژه Hypothalamus است.
به عربی
در زبان عربی علمی، برای اشاره به این بخش از کالبدشناسی مغز از عبارات «تحت المهاد» (زیرِ تخت/بستر) یا «الوطاء» استفاده میشود.
به فارسی
اگرچه خود «زیر نهنج» یک واژه اصیل و مصوب فارسی است، اما در گفتگوهای علمی و پزشکی فارسیزبانان، کلمه وامگرفته شده «هیپوتالاموس» همچنان کاربرد بسیار بالایی دارد. گاهی در متون قدیمیتر علمی به آن «زیرتالاموس» نیز گفته شده است.
نماد چیست
در متون علمی و فلسفی جدید، زیر نهنج یا هیپوتالاموس به عنوان نماد و مظهر «فرماندهی پنهان»، «تنظیمگری حیاتی» و حفظ پایداری و همایستایی بدن شناخته میشود؛ چرا که بدون عملکرد دقیق آن، تعادل زیستی بدن کاملاً به هم میخورد.
جمعبندی و توضیح کامل زیر نهنج
واژه «زیر نهنج» یک اصطلاح علمی و مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی است که از ترکیب دو جزء «زیر» و «نهنج» (به معنی بستر یا کرسی) ساخته شده است. این کلمه به عنوان برگردان دقیق کلمه لاتین «هیپوتالاموس» در ساختار کالبدشناسی مغز انسان و جانوران به کار میرود و به بخشی حیاتی در زیر تالاموس اشاره دارد.
این اندام کوچک اما فوقالعاده حیاتی، وظیفه هماهنگی میان دستگاه عصبی و دستگاه درونریز را بر عهده دارد. تنظیم دمای بدن، احساس گرسنگی و تشنگی، چرخه خواب و بیداری و همچنین هدایت ترشحات غده هیپوفیز از اصلیترین وظایف زیر نهنج است، به طوری که آن را مرکز حفظ تعادل پایدار یا همایستایی بدن میدانند.