معنی
عصمت در لغت به معنای منع، حفظ کردن، نگهداری و پیشگیری از ناگواریها است. در اصطلاح کلامی و مذهبی، به معنای ملکه و نیروی باطنیِ راسخی است که فرد را با وجود داشتن اختیار و اراده، از گناه، خطا و لغزش باز میدارد.
یعنی چه
این واژه در اصطلاح دینی و کلام اسلامی، بهویژه در مذهب تشیع، به ویژگی و مصونیت خاص پیامبران، امامان و اولیای الهی اشاره دارد که آنها را از ارتکاب هرگونه معصیت یا اشتباه در ابلاغ دین و زندگی شخصی حفظ میکند.
مترادف
متضاد
هم خانواده
ریشه
این واژه از ریشه عربی «ع ص م» (عَصَمَ) گرفته شده است که در لغت به معنای نگهداشتن، جلوگیری کردن، منع و محافظت کردن از امر ناگوار است.
به انگلیسی
در ترجمه انگلیسی، واژه Infallibility بیشتر برای مصونیت از خطا در اصطلاحات کلامی و عقیدتی، و Impeccability برای پاکی از گناه کاربرد دارد.
در قرآن
ریشه این واژه با مشتقات مختلف خود ۱۳ بار در قرآن کریم به کار رفته است که عمدتاً در همان معنای لغوی حفظ و بازداری است؛ مانند آیه ۱۰۳ سوره آلعمران «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ» (و همگی به ریسمان خدا چنگ زنید). همچنین اصطلاح عصمت انبیاء از آیاتی مانند آیه تطهیر (احزاب، ۳۳) برداشت میشود.
جمعبندی و توضیح کامل عصمت
واژه عصمت در اصل یک مفهوم لغوی عربی به معنای حفظ، پیشگیری و نگهداری است که در بسترهای فرهنگی و مذهبی جهان اسلام به یک اصطلاح عمیق کلامی تبدیل شده است. این کلمه در اصطلاح نماد طهارت مطلق، پاکی از آلودگیهای ظاهری و باطنی، و ملکه راسخ نفسانی است که فرد را بدون سلب اختیار، از سقوط اخلاقی و اشتباه مصون میدارد.
در فرهنگ اسلامی و ادبیات فارسی، عصمت جایگاه والایی دارد؛ از یک سو بیانگر ویژگی عالی معنوی پیامبران، ائمه اطهار (ع) و بانوان مقدسی چون حضرت فاطمه زهرا (س) و حضرت مریم (ع) است و از سوی دیگر در کاربردهای اجتماعی و ادبی به عنوان مترادفی برای عفت، نجابت و پارسایی زنان جامعه به کار میرود.