یعنی چه
مرتجلا (یا مرتجلاً) به کلام، شعر یا رفتاری گفته میشود که بدون تامل، تمرین یا نگارش قبلی و دقیقاً در همان لحظه به زبان آورده یا انجام شود.
تلفظ
این واژه در اصلِ عربی با تنوین نصب به صورت «مُرتَجَلاً» تلفظ میشود و در زبان فارسی معمولاً به صورت «مُرتَجَلا» خوانده و نوشته میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ به راهنمای «بدون آمادگی قبلی» یا «سخن بداهه ۶ حرفی» کلمه «مرتجلا» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای توصیف سخنرانی یا عملکردی که بدون آمادگی قبلی انجام شده، از این اصطلاحات استفاده میشود.
به عربی
این کلمه خود ریشه در زبان عربی دارد و از باب افتعال (ارتجال) ساخته شده است که در متنهای عربی نیز به همین معنا به کار میرود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه شامل کلماتی مانند «بلامقدمه»، «ناگهانی»، «بیدرنگ» و اصطلاح رایج «فیالبداهه» است که مفهوم نبودِ برنامهریزی قبلی را میرسانند.
در قرآن
خود کلمه «مرتجلا» یا مشتقات مستقیم آن مانند ارتجال در متن قرآن کریم به کار نرفتهاند؛ اما ریشه سه حرفی آن (ر-ج-ل) در کلماتی مانند «رجال» به معنی مردان یا پیادگان بارها در قرآن استفاده شده است.
نماد چیست
در ادبیات و فرهنگ عامه، مرتجلا سخن گفتن نمادی از هوش سرشار، قدرت بیان بالا و تسلط کامل گوینده بر زبان و موضوع است؛ هرچند گاهی میتواند نشاندهنده عدم برنامهریزی قبلی نیز باشد.
جمعبندی و توضیح کامل مرتجلا
واژه «مرتجلا» یا «مرتجلاً» یک قید و وامواژه عربی در زبان فارسی است که ریشه در صیغه افتعال از سه حرف (ر-ج-ل) دارد. این کلمه دقیقاً به معنای انجام دادن کار یا بیان کردن سخن و شعری بدون آمادگی، تامل و نقشه قبلی است. در نگارش رسمی و ادبی فارسی، زمانی که شخص بدون نوشته یا تمرین قبلی شروع به سخنرانی کند، میگویند او «مرتجلاً» سخن گفت.
این کلمه در بازیهای فکری و جدول کلمات متقاطع به عنوان یک پاسخ ۶ حرفی برای راهنماهایی مثل «سخن بیتأمل» یا «بداهه» کاربرد زیادی دارد. از نظر بار معنایی نیز این واژه پیوند عمیقی با مفاهیمی همچون خلاقیت آنی، ذهن پویا و تسلط کلامی دارد و معادلهای غربی آن مانند Impromptu نیز دقیقاً همین حسِ آمادگی لحظهای را منتقل میکنند.