یعنی چه
در زبان فارسی، «ترش یا شیرین» یک عبارت وصفی، تقابلی و کنایی است. این اصطلاح در وهله اول برای سنجش و مشخص کردن نوع طعم و مزه یک خوراکی یا میوه به کار میرود؛ اما در مفهوم مجازی و کنایی، به معنای «خوب یا بد»، «سختی یا آسانی» و پذیرش فراز و نشیبهای مختلف زندگی و تقدیر استفاده میشود.
تلفظ
تلفظ این عبارت ترکیبی به صورت [تُرْشْ یا شیرینْ] (tors hayâ širin) خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ دقیق برای این عبارت ترکیبی ۱۰ حرفی، خودِ «ترش یا شیرین» است. همچنین در حالت ترکیبی و همزمان این دو مزه، کلماتی مانند «ملس» یا «میخوش» به کار میروند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای بیان این تقابل از عبارت Sour or Sweet استفاده میشود. شایان ذکر است که در صنعت نفت جهانی نیز برای تعیین میزان گوگرد موجود در نفت خام، اصطلاح نفت ترش (Sour) یا شیرین (Sweet) کاربرد وسیعی دارد.
به عربی
در زبان عربی برای اشاره به این دو مزه و تقابل آنها از ترکیب واژگان «حامض» (ترش) و «حلو» (شیرین) به صورت «حامض أو حلو» استفاده میکنند.
در قرآن
عبارت ترکیبی «ترش یا شیرین» به صورت مستقیم در متن قرآن کریم وجود ندارد. با این حال، قرآن در توصیف آبهای جهان به تقابل دو طعم و مزه متفاوت یعنی آب گوارا و شیرین (عذب فرات) و آب شور و تلخ (ملح اجاج) مثلاً در سوره فرقان اشاره کرده است.
نماد چیست
این عبارت نمادی از تقابلها و دو روی سکه زندگی است. شیرین نماد شادی، لذت و روزهای خوش، و ترش نماد سختی، ناخوشایندی یا واقعیتهای گزنده است. ترکیب آنها با یکدیگر مجاز از تغییر احوال انسان و کنایه از پذیرش هر نوع سرنوشت و تقدیر (چه تلخ و ترش و چه شیرین و گوارا) است.
جمعبندی و توضیح کامل ترش یا شیرین
عبارت ترکیبی «ترش یا شیرین» از دو واژه اصیل و کهن فارسی (با ریشههای اوستایی و پارسی باستان) تشکیل شده است که در کنار هم یک آرایه تقابلی زیبا را میسازند. این عبارت در زبان روزمره هم برای تفکیک طعمهای واقعی خوراکیها و هم به عنوان کنایهای از فراز و نشیبهای روزگار کاربرد دارد.
جالب اینجاست که این مفهوم تقابلی حتی به صنایع مدرنی مانند صنعت نفت نیز راه یافته و برای دستهبندی نوع نفت خام بر اساس میزان گوگرد از واژگان ترش و شیرین استفاده میشود. در ادبیات فارسی، ترکیب همزمان این دو مزه ما را به واژههای لطیفی چون «ملس» یا «میخوش» میرساند که نشاندهنده ظرافت زبان پارسی در توصیف حالات میانهروی است.