یعنی چه
عبارت «چیر گرداندن» به معنای مسلط کردن، غالب ساختن یا چیره کردن کسی یا چیزی بر دیگری است. این واژه ترکیبی از «چیر» (به معنی پیروز و مسلط) و فعل سببی «گرداندن» (به معنی ساختن و نمودن) است که در متون کهن و ادبی به کار میرود.
تلفظ
واژه «چیر» با یای مجهول یا کشیده و سکون ر [čīr] و «گرداندن» با فتح گاف و سکون راء و نون [gardāndan] تلفظ میشود.
در جدول
در حل جدول کلمات متقاطع، عبارت «چیر گرداندن» به عنوان یک پاسخ دقیق ۱۰ حرفی شناخته میشود. معادلهای دگرگونشده آن نیز بسته به تعداد حروف جدول کارایی دارند.
به انگلیسی
برای برگردان این اصطلاح به زبان انگلیسی، از افعال سببی یا ترکیباتی که مفهوم تسلط، پیروزی و قدرت بخشیدن را میرسانند استفاده میشود.
به فارسی
در زبان فارسی، واژگانی چون پیروز گردانیدن، فائق آوردن، مستولی ساختن، برتری دادن و چیره ساختن به عنوان معادلهای دقیق این اصطلاح ترکیبی شناخته میشوند.
در قرآن
این عبارت به صورت مستقیم در متن عربی قرآن وجود ندارد، اما در ترجمههای کهن فارسی به عنوان معادل واژههایی نظیر «تغلیب» (غالب کردن)، «تسلیط» (مسلط کردن) یا در مفهوم آیه «استحوذ علیهم الشیطان» (شیطان بر آنان چیره شد) به کار رفته است.
نماد چیست
در ادبیات منظوم و فرهنگ پارسی، مفهوم چیره گرداندن یا چیرگی با نمادهایی چون «شیر» (مظهر قدرت و غلبه) و «شاهین» یا «عقاب» (مظهر فائق آمدن و برتری) پیوند دارد. همچنین نمادی از پیروزی حق بر باطل و غلبه بر نفس اماره است.
جمعبندی و توضیح کامل چیر گرداندن
واژه مرکب «چیر گرداندن» از ترکیب دو جزء اصیل فارسی یعنی «چیر» (مخفف چیره به معنای غالب و پیروز) و «گرداندن» (فعل سببی به معنای نمودن و ساختن) شکل گرفته است. اگرچه این ترکیب به صورت یک مدخل مستقل و جداگانه در فرهنگهای لغت شاخص نظیر دهخدا یا معین ثبت نشده، اما معنای آن بر اساس اجزای سازندهاش کاملاً شفاف و به معنای مسلط ساختن و غالب کردن است.
در متون کهن و ترجمههای دیرین، این اصطلاح بیشتر کاربردی ادبی و تفسیری داشته و اغلب برای رساندن مفاهیم غلبه مادی بر دشمن یا غلبه معنوی بر هوای نفس به کار میرفته است. ریشه جزء نخست آن به زبان پهلوی بازمیگردد و پیوند عمیقی با مفاهیم توانایی و اقتدار دارد.