یعنی چه
سحابی باد تپاختر (Pulsar Wind Nebula) نوعی ابر درخشان از گاز و غبار کیهانی است که معمولاً در دل بازماندههای یک انفجار ابرنواختری قرار دارد. این پدیده توسط بادهای شدیدی از ذرات باردار و جریانهای مادی پرانرژی که از قطبهای یک تپاختر (ستاره نوترونی چرخنده) گسیل میشوند، تغذیه و برافروخته میگردد. معروفترین نمونهٔ آن در کیهان، بخش داخلی سحابی خرچنگ است.
تلفظ
این عبارت به صورت «سَ حابیِ بادِ تَپ اَخ تَر» (sahābi-ye bāde tap-akhtar) خوانده و تلفظ میشود.
در جدول
در کلمات متقاطع و جداول شرح در متن، پاسخ این اصطلاح نجومی ۱۴ حرفی خودِ «سحابی باد تپ اختر» است. همچنین واژههای معادل و مرتبطی نظیر «پلریون» (۶ حرف) یا «سحابی پالساری» (۱۲ حرف) نیز ممکن است مد نظر طراح جدول باشند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی معادل اصلی و رسمی آن Pulsar Wind Nebula است که به اختصار PWN نامیده میشود. در اصطلاحات تخصصیتر از واژه یونانی Plerion به معنی «پُر» نیز برای توصیف آن استفاده میکنند.
به فارسی
این واژه یک اصطلاح ترکیبی نوپدید و مصوب در زبان فارسی معاصر است. «سحابی» از ریشه عربی سحاب (ابر)، «باد» واژه سره فارسی به معنی جریان، و «تپاختر» واژهای ساختگی و علمی متشکل از تپ/تپش (سیگنالهای منظم) و اختر (ستاره) است که در مجموع جریان ذرات خروجی از یک ستاره متپش را توصیف میکند.
در قرآن
عبارت ترکیبی «سحابی باد تپاختر» یک اصطلاح کاملاً مدرن و اخترفیزیکی است و در متون قرآنی یا ادبیات کلاسیک سابقه ندارد. با این حال، برخی از مفسران معاصر معتقدند توصیفات مربوط به واژه «الطارق» (ستاره کوبنده) در سوره طارق میتواند با ویژگیهای فیزیکی تپاخترها (پالسارها) مطابقت داشته باشد.
نماد چیست
در جامعه علمی و نجومی، این پدیده نماد «انرژی شدید و پنهان در پس مرگ یک ستاره» و «تولد دوباره از دل یک انفجار سهمگین» است. از نظر بصری، تصویر پرتو ایکس چاندرا از سحابی معروف MSH 15-52 که شبیه به یک دست کشیده است، به عنوان نماد تصویری مشهور این پدیده به نام «دست خدا» یا دست کیهانی شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل سحابی باد تپ اختر
سحابی باد تپاختر (Pulsar Wind Nebula) یکی از شگفتانگیزترین پدیدهها در اخترفیزیک مدرن است که پس از مرگ ستارههای سنگین شکل میگیرد. زمانی که یک ستاره بزرگ در انفجار ابرنواختری فرو میپاشد، هستهٔ بسیار فشرده و مغناطیسی آن به یک ستاره نوترونی چرخان یا همان «تپاختر» تبدیل میشود. این تپاختر با سرعت بالایی به دور خود میچرخد و جریانی از ذرات فوقالعاده پرانرژی و میدانهای مغناطیسی شدید را به فضای اطراف پمپاژ میکند که به آن «باد تپاختر» میگویند.
برخورد این بادهای سهمگین و پرسرعت با مواد و گازهای بهجایمانده از انفجار قبلی، شوک عظیمی ایجاد کرده و باعث درخشش گازها در طولموجهای مختلف (بهویژه پرتو ایکس و رادیویی) میشود. این توده درخشان کیهانی همان سحابی باد تپاختر است. سحابی معروف خرچنگ (Crab Nebula) به عنوان شاخصترین و آشناترین نمونه از این ساختارها در کهکشان ما شناخته میشود که به دانشمندان در درک رفتار ماده در شرایط گرانش و مغناطیس حاد کمک شایانی میکند.