یعنی چه
قمطره در لغت به معنی ظرف، کیسه چرمی یا صندوقچهای کوچک است که دانشمندان و نویسندگان در گذشته برای جمعآوری، دستهبندی و محافظت از کتابها، جزوهها، نوشتهها یا حتی عطرها و داروهای گرانبها از آن استفاده میکردند.
تفلظ
این واژه در زبان اصلی خود (عربی) به صورت قِمَطْرَة (با کسره قاف و فتح طاء) تلفظ میشود و در زبان فارسی نیز با همین ساختار یا به صورت قِمْطَر به کار رفته است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی همچون «صندوقچه کتاب»، «صندوق عطر» یا «کتابدان قدیمی»، واژه ۵ حرفی «قمطره» مد نظر است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی با توجه به کاربرد تاریخی آن، از واژههایی که به محفظههای مخصوص کتاب و طومار اشاره دارند استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و از ریشه چهارحرفی «قمطر» به معنی جمعآوری کردن و بستن گرفته شده است.
به فارسی
معادلهای فارسی دقیق این واژه شامل کتابدان، صندوقچه، مِجری (صندوقچه کوچک)، همیان و خزانه کوچک است که همگی به نوعی محفظه بسته برای حفظ اشیاء اشاره دارند.
در قرآن
خود کلمه «قمطره» در قرآن نیست؛ اما واژه همریشه آن یعنی «قَمْطَریر» در آیه ۱۰ سوره انسان به معنی روز سخت و هولناک آمده است. دلیل این همریشگی، فشرده بودن و در هم پیچیده بودن سختیهای آن روز است، همانطور که درِ صندوقچه محکم بسته و فشرده میشود.
نماد چیست
در ادبیات و فرهنگ کهن، قمطره نمادی از صیانت، صدفِ علم و گنجینه اسرار است؛ چرا که نفیسترین داشتههای مکتوب بشر یا عطرها و داروهای حیاتی را درون آن از گزند باد و باران و نابودی حفظ میکردند.
جمعبندی و توضیح کامل قمطره
واژه «قمطره» یکی از لغات کهن و اصیل عربی است که به ادبیات فارسی نیز راه یافته است. این واژه در گذشته کاربرد بسیار مهمی میان اهل علم و دانش داشته و به محفظه، صندوقچه یا کیسه چرمی ویژهای اطلاق میشده که کتابها، جزوات، طومارها و حتی اقلام ارزشمندی چون عطرها و داروها را برای محافظت درون آن قرار میدادند. ریشه این کلمه به معنای جمع کردن و محکم بستن است.
اگرچه امروزه این واژه در زبان محاورهای و روزمره کاربرد فعال ندارد و جای خود را به کلماتی مانند کتابخانه یا صندوقچه داده است، اما همچنان در متون ادبی کهن، شعر شاعرانی چون منوچهری دامغانی و همچنین در مسابقات حل جدول کلمات متقاطع به عنوان یک لغت اصیل و فخیم مورد استفاده قرار میگیرد.
ارتباط معنایی همریشههای این کلمه با مفاهیمی چون «قمطریر» در قرآن کریم نیز نشاندهنده ابعاد ظریف زبانی آن است که مفهوم فشردهسازی، حفاظت و در هم بستگی شدید را در خود پنهان دارد.