یعنی چه
قیسی (که گاهی قیصی نیز نوشته میشود) در اصطلاح به نوعی زردآلوی بزرگ، گوشتی و بسیار شیرین اطلاق میشود. همچنین در بازار خشکبار، به برگهٔ زردآلوی خشکشده که گاهی هسته آن را درآورده و با مغز بادام یا گردو پر میکنند، قیسی میگویند.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت فَتْحه بر روی حرف اول یعنی «قَیسی» (qaysī) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، در پاسخ به لوحه یا پرسشهایی نظیر «نوعی زردآلو» یا «برگه خشک زردآلو»، بسته به تعداد حروف تعیینشده میتوان از واژههای قیسی، زردآلو، برگه یا کشته استفاده کرد.
به انگلیسی
برای اشاره به خودِ میوه زردآلو از واژه Apricot و برای اشاره به شکل خشکبار و برگهٔ آن (قیسی) از ترکیب Dried apricot استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی به میوه زردآلو «مِشمِش» میگویند و معادل دقیق قیسی خشک همان «المشمش المجفف» است، هرچند واژه قیسی به عنوان وامواژه در برخی گویشهای منطقهای عربی نیز کاربرد دارد.
به فارسی
واژههای اصیل فارسی برای این مفهوم «زردآلو» (برای میوه تازه) و «برگه» یا «کِشته» (برای میوه خشکشده) است. قیسی واژهای است که از شبکه زبانی عربی-ترکی وارد فارسی محاورهای و معیار شده است.
در قرآن
کلمه قیسی یا قیصی و همچنین نام میوه زردآلو در متن قرآن وجود ندارد. (نکته: واژه «قسی» در قرآن به معنی سنگدلی آمده که از ریشه «قسو» است و هیچ ارتباطی با این کلمه ندارد).
نماد چیست
قیسی در فرهنگ عامه نماد فراوانی، شیرینی و برکت زمستانی است. در ادبیات عرفانی (مانند فیه ما فیه مولوی)، هسته قیسی به دلیل نیاز به پوسته برای رشد در خاک، به نمادی از ضرورت وجود ظاهر (صورت) برای رسیدن به باطن (معنا) تبدیل شده است.
جمعبندی و توضیح کامل قیسی یا قیصی
واژه «قیسی» یا «قیصی» (که شکل اول در نگارش امروز بسیار رایجتر است) اشاره به نوعی زردآلوی پیوندیِ درشت و شیرین و همچنین محصول خشکشدهٔ آن یعنی برگه زردآلو دارد. این واژه از طریق تبادلات زبانی میان عربی، ترکی و فارسی به لغتنامههای محلی و سپس زبان معیار راه یافته است.
این کلمه گرچه ریشه در نامهای خاص یا صفتهای نسبی قدیمی دارد، اما امروزه صرفاً کاربرد خوراکی و تجاری در بازار خشکبار دارد. قیسی در قرآن نیامده است، اما در ادبیات فارسی و فرهنگ عامه به عنوان نمادی از برکت، تغذیه زمستانی و سوغات مناطق آذربایجان شناخته میشود.