یعنی چه
هنبونه (یا همبونه) در زبان عامیانه و گویشهای محلی به معنی کیسه بزرگ، توبره یا خمرهای از پوست دباغیشده حیوانات است که در قدیم برای نگهداری پول، آذوقه، بذر یا خشکبار استفاده میشد. همچنین به مخزن هوای ساز «نیانبان» در موسیقی جنوب نیز اطلاق میشود.
تلفظ
این واژه در گویشهای مختلف به صورت هَنبونه (hanbūne) یا هَمبونه (hambūne) با ضمه روی حرف نون یا باء تلفظ میشود و شکلی محاورهای از واژه کهن انبان است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به کلماتی چون کیسه چرمی، کیسه پول قدیمی، توبره یا مخزن نیانبان، واژه «هنبونه» به عنوان یک پاسخ ۶ حرفی کاربرد دارد.
به انگلیسی
بسته به کاربرد واژه، در مفهوم کیسه و توبره از معادلهای pouch و bag، و در مفهوم بخش کیسهای ساز موسیقی از کلمه bagpipe استفاده میشود.
به ترکی
در زبان ترکی برای رساندن مفهوم کیسههای پارچهای یا چرمی قدیمی از این واژهها استفاده میشود که داغارجیک به مفهوم چرمی آن نزدیکتر است.
به فارسی
معادلهای رسمی و کلاسیک این واژه در زبان فارسی معیار شامل «انبان»، «انبانه»، «همیان»، «توبره» و «کیسه» است. این کلمه خود ریشه در زبان پهلوی دارد و به مرور زمان در زبان گفتاری به این شکل درآمده است.
در قرآن
واژه «هنبونه» یک لفظ اصیل ایرانی و فارسی عامیانه است؛ بنابراین ریشه عربی نداشته و در متن شریف قرآن کریم به کار نرفته است.
نماد چیست
در فرهنگ و ضربالمثلهای عامیانه، هنبونه نمادی از اندوخته مادی، مال یا محل جمعآوری آذوقه است. همچنین در کنایههای محلی (مانند مثلِ موش و هنبونه) نشانهای از پیله کردن و بهانهجویی بیدلیل به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل هنبونه
واژه «هنبونه» یا «همبونه» یک واژه کاملاً فارسی و شکل عامیانه و گویشی از کلمات کهن «انبان» و «انبانه» است. این واژه ریشه در زبان پارسی میانه (پهلوی) دارد و از گذشتههای دور برای اشاره به کیسههای بزرگ چرمی ساختهشده از پوست حیوانات به کار میرفته که برای نگهداری پول، کالا یا آذوقه سفر استفاده میشدند.
امروزه این کلمه علاوه بر کاربرد در برخی گویشهای محلی مانند کرمانی، بوشهری و شیرازی، در اصطلاحات موسیقی سنتی جنوب ایران نیز به وفور شنیده میشود؛ جایی که به مخزن هوای چرمی سازِ «نیانبان»، هنبونه میگویند. این کلمه فاقد ریشه عربی یا قرآنی است و در ادبیات عامه نمادی از قناعت، مالاندوزی یا پنهانکاری مادی است.