یعنی چه
هربد در اصل به معنای مربی، استاد و آموزگار دینی است. در سلسلهمراتب روحانیت زرتشتی، این عنوان به روحانیون درجهٔ پایینتر از موبد یا خادمان و نگاهبانان آتش مقدس اطلاق میشود که وظیفه آموزش مفاهیم مذهبی و داوری را نیز بر عهده داشتهاند.
تلفظ
این واژه در متون کهن به صورت هَربَد یا هِربَد (و شکل رایجتر امروزی آن هیربد) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «خادم آتشکده»، «قاضی زرتشتی» یا «روحانی زرتشتی»، واژه ۴ حرفی «هربد» یا شکل ۵ حرفی آن «هیربد» مد نظر است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این منصب از وامواژهٔ Herbad یا عبارات توصیفی مانند روحانی مرتبه پایین زرتشتی استفاده میشود.
به عربی
این واژه در زبان عربی به صورت «هِربَذ» معرب شده و جمع مکسر آن «هرابذه» است که برای اشاره به کاهنان و خادمان آتشکدهها به کار میرفته است.
به فارسی
برگردانها و واژههای همارز آن در فارسی امروز شامل معلم، استاد، مربی مذهبی، پیشوای دین زرتشت و قاضی ارتدکس شرعی پیش از اسلام است.
نماد چیست
هربد در فرهنگ ایران باستان نمادی از انتقال دانش مذهبی سینه به سینه، پاسداری از روشنایی و آتش پاک آتشکدهها و همچنین قضاوت عادلانه بر پایه اخلاق و دین است.
جمعبندی و توضیح کامل هربد
واژه «هربد» (که امروزه بیشتر به صورت هیربد شناخته میشود) یک عنوان کهن و اصیل دینی در آیین زرتشتی و فرهنگ ایران پیش از اسلام است. ریشه این کلمه به واژه اوستایی «aēθrapaiti» بازمیگردد که ترکیبی از بخش آموزش و صاحب است و در اصل معنای «استاد و آموزگار دینی» را میدهد. در دوران ساسانیان و پس از آن، این واژه تغییر کاربرد داد و به خادمان آتشکده، قاضیان مذهبی و روحانیون مرتبه پایینی اطلاق شد که زیر نظر موبدان خدمت میکردند.
این واژه به دلیل ماهیت کاملاً ایرانی و زرتشتی خود، هیچگونه کاربرد یا ریشهای در قرآن کریم ندارد، اما پس از ورود اسلام به ایران، به زبان عربی راه یافت و به صورت «هِربَذ» معرب شد. امروزه در مسابقات جدول و لغتنامهها، هربد به عنوان یک کلمه چهار حرفی به معنی خادم آتشکده و مربی مذهبی یاد میشود.