یعنی چه
عتمة در لغت به معنای تاریکی شدید، سیاهی ابتدای شب و تأخیر در آمدن شب است. در متون ادبی و عرفانی به تاریکی جهل یا دوره آزمایش و غفلت پیش از بیداری نیز اشاره دارد.
تنزّه/تلفظ
این واژه در زبان عربی به دو صورت عَتْمَة (با سکون ت) و عَتَمة (با فتح ت) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه عتمة به عنوان معادل تاریکی شب، ثلث اول شب یا نام دیگر نماز عشاء (صلاة العتمة) شناخته میشود.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم عتمة در زبان انگلیسی، بسته به بافت متن از واژگانی که به تاریکی یا زمان آغاز شب اشاره دارند استفاده میشود.
به عربی
واژه عتمة خود ریشه عربی دارد و با کلماتی چون ظلمة، غسق و لیل هممعنی و همبست است.
به فارسی
برگردانهای دقیق فارسی این واژه شامل تاریکی شب، شامگاه، سیاهی، و در اصطلاحات فقهی قدیم معادل «نماز خفتن» است.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات، عتمة نماد پایان روز و شروع سکوت است. در بافت عرفانی، نشاندهنده دوره آزمایش، ابهام یا «شب تاریک روح» است که سالک باید برای رسیدن به نور حقیقت از آن عبور کند.
جمعبندی و توضیح کامل عتمة
واژه «عتمة» یک لغت اصیل عربی از ریشه (ع ت م) است که به طور گسترده وارد زبان و ادبیات فارسی شده است. معنای اصلی این واژه به تاریکی آغاز شب، درست پس از ناپدید شدن شفق و بخش نخست شب اشاره دارد. ریشه این کلمه در ابتدا مفهوم کندی و تأخیر را در خود داشته و به مرور زمان به دلیل پنهان شدن نور و فرا رسیدن شب، به معنای تاریکی ارتقا یافته است.
اگرچه این کلمه به صورت مستقیم در قرآن کریم ذکر نشده، اما مفهوم آن در قالب واژههای هممعنی مانند غسق و ظلمات مکرراً به چشم میخورد؛ همچنین در احادیث نبوی و فقه اسلامی، اصطلاح «صلاة العتمة» به عنوان نامی برای نماز عشاء (به دلیل خوانده شدن در تاریکی شب) به کار رفته است.
در ابعاد نمادین و عرفانی، عتمة صرفاً یک پدیده طبیعی نیست، بلکه نمادی از ابهام، غفلت، جهل و دورهای از آزمایشهای سخت است که انسان یا سالک باید با صبوری از آن گذر کند تا به سپیدهدمِ حقیقت، روشنایی و بیداری معنوی دست یابد.